Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 41

ध्यानकाष्ठाभिधं शुद्धं कामरूपधरं सदा । इत्युक्त्वा तं प्रणम्याथ ध्यानकाष्ठं स यक्षराट्

dhyānakāṣṭhābhidhaṃ śuddhaṃ kāmarūpadharaṃ sadā | ityuktvā taṃ praṇamyātha dhyānakāṣṭhaṃ sa yakṣarāṭ

Ayant ainsi parlé, le seigneur des Yakṣas se prosterna devant lui : Dhyānakāṣṭha, le Pur, toujours capable de prendre la forme qu’il veut.

ध्यानकाष्ठाभिधम्named ‘Dhyānakāṣṭha’
ध्यानकाष्ठाभिधम्:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootध्यानकाष्ठ + अभिध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (ध्यानकाष्ठ इति अभिधा यस्य/यत्) विशेषणम् (तम्)
शुद्धम्pure
शुद्धम्:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तम्)
कामरूपधरम्assuming forms at will
कामरूपधरम्:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootकामरूप + धर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (कामरूपं धरति इति) विशेषणम् (तम्)
सदाalways
सदा:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकाल/नित्यत्ववाचक अव्यय (adverb)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-बोधक अव्यय
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त्वा (कृदन्त, क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having said)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + नम् (धातु) → प्रणम्य (कृदन्त, ल्यप्)
Formअव्ययभाव-क्त्वान्त (ल्यप्), पूर्वकालिक क्रिया (having bowed)
अथthen
अथ:
Sambandha (Sequence/अनन्तर)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक अव्यय (sequence particle)
ध्यानकाष्ठम्Dhyānakāṣṭha
ध्यानकाष्ठम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootध्यान + काष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
यक्षराट्the king of Yakṣas
यक्षराट्:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootयक्ष + राज्/राट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (यक्षाणां राट् = king of Yakṣas)

Narrator (describing Bhadra’s reverence toward Dhyānakāṣṭha)

Tirtha: Setu/Setubandha (Rāmeśvara kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣi-assembly (frame implied)

Scene: The Yakṣa lord bows to Dhyānakāṣṭha, described as pure and ever capable of assuming forms at will, marking a respectful closure to the exchange.

D
Dhyānakāṣṭha
Y
Yakṣa-rāṭ (Bhadra)

FAQs

Purity and spiritual attainment command reverence even from powerful beings; honoring sages is itself dharma.

Not specified in this verse; it remains within the Setukhaṇḍa’s sacred narrative setting.

No formal rite; the act of praṇāma (bowing) is exemplified as proper conduct.