Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 113

Devanagari script

धर्मापुष्कारिणीं तां तु प्राविशत्पापनाशिनीम् । श्रीसूत उवाच । धर्मतीर्थस्य विप्रंद्राश्चक्रतीर्थमिति प्रथा

Transliteration

dharmāpuṣkāriṇīṃ tāṃ tu prāviśatpāpanāśinīm | śrīsūta uvāca | dharmatīrthasya vipraṃdrāścakratīrthamiti prathā

Translation

Il entra dans cette Dharmapuṣkariṇī, qui détruit les péchés. Śrī Sūta dit : «Ô le meilleur des brāhmanes, dans la tradition de Dharmatīrtha, elle est renommée sous le nom de Cakratīrtha».

Word by Word

• धर्मापुष्कारिणीम्: the Dharma-lake (Puṣkariṇī)
• धर्मापुष्कारिणीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + पुष्कारिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य पुष्कारिणी)

• ताम्: that (her/it)
• ताम्: Karman (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Nipāta (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयबोधक निपात (but/indeed)

• प्राविशत्: entered
• प्राविशत्: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: प्र-√विश् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पापनाशिनीम्: destroyer of sins
• पापनाशिनीम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + नाशिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पापस्य नाशिनी) विशेषण (of ‘पुष्कारिणीम्/ताम्’)

• श्रीसूतः: the venerable Sūta
• श्रीसूतः: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (श्रीमान् सूतः) वक्तृ-निर्देश

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• धर्मतीर्थस्य: of the Dharma-tīrtha
• धर्मतीर्थस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य तीर्थम्)

• विप्रेन्द्राः: O best of brāhmaṇas / brāhmaṇa-lords
• विप्रेन्द्राः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विप्राणाम् इन्द्राः)

• चक्रतीर्थम्: (as) Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थम्: Karta (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चक्रस्य तीर्थम्)

• इति: thus (called)
• इति: Nipāta (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: नामनिर्देश/उद्धरणार्थक-अव्यय

• प्रथा: the tradition/name is current
• प्रथा: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: प्रथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Sūta (explicit: Śrī Sūta uvāca)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (within Dharmatīrtha; Dharmapuṣkariṇī)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and Naimiṣāraṇya sages (frame)

Visual Art Cues

Scene: The flaming Sudarśana-cakra descends and enters a lotus-filled tank; ripples radiate as the water glows; sages point and proclaim the new name ‘Cakratīrtha’.

Characters & Entities

• Dharmapuṣkariṇī
• Dharmatīrtha
• Cakratīrtha
• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred names preserve sacred events; remembering how a tīrtha was named strengthens devotion and dharmic practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmapuṣkariṇī/Dharmatīrtha, renowned specifically as Cakratīrtha due to the entry of Viṣṇu’s discus.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not directly here; the verse chiefly establishes the tīrtha’s identity and sin-destroying nature.