Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीसूत उवाच । कोटितीर्थं महापुण्यं सेवित्वा केवलं नरः । स्नातुं जितेंद्रियस्तीर्थं ततः साध्यामृतं व्रजेत्

Transliteration

śrīsūta uvāca | koṭitīrthaṃ mahāpuṇyaṃ sevitvā kevalaṃ naraḥ | snātuṃ jiteṃdriyastīrthaṃ tataḥ sādhyāmṛtaṃ vrajet

Translation

Śrī Sūta dit : Ayant seulement rendu service au très méritoire Koṭitīrtha, un homme—maître de ses sens—doit s’y baigner en ce tīrtha ; puis il doit se rendre à Sādhyāmṛta.

Word by Word

• श्रीसूतः: Śrī Sūta
• श्रीसूतः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (उपपद) + सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative (1st), Singular; वक्ता

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Perfect, 3rd person, Singular, Parasmaipada

• कोटितीर्थम्: Koṭitīrtha
• कोटितीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative (2nd), Singular; कर्मपद

• महापुण्यम्: greatly meritorious
• महापुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative (2nd), Singular; विशेषण (कोटितीर्थम्)

• सेवित्वा: having visited/worshipped
• सेवित्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकालिक)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (त्वा-प्रत्यय), पूर्वकालिक क्रिया — Absolutive (gerund), ‘having served/visited’

• केवलम्: only
• केवलम्: Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय — Adverb ‘only/merely’

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative (1st), Singular; कर्तृपद

• स्नातुम्: to bathe
• स्नातुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (इन्फिनिटिव/तुमर्थ), ‘स्नातुं’ — Infinitive, purpose

• जितेन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative (1st), Singular; बहुव्रीहिः ‘यस्य इन्द्रियाणि जितानि सः’; विशेषण (नरः)

• तीर्थम्: (in) the sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative (2nd), Singular; ‘स्नातुम्’ इत्यस्य कर्म

• ततः: then / thereafter
• ततः: Adhikarana (Sequence/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/क्रमवाचक-अव्यय — Indeclinable ‘then/from there’

• साध्यामृतम्: Sādhyāmṛta (name of a great tīrtha)
• साध्यामृतम्: Karma (Destination/कर्म)
• Type: Noun
• Root: साध्य (प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative (2nd), Singular; गन्तव्य

• व्रजेत्: should go
• व्रजेत्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (आज्ञार्थ/संभावना), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Optative, 3rd person, Singular, Parasmaipada

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭitīrtha; Sādhyāmṛta

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Sūta instructs pilgrims: a devotee serves Koṭitīrtha, bathes with restraint, then sets out on a long journey toward the lofty Gandhamādana to reach Sādhyāmṛta.

Characters & Entities

• Sūta
• Koṭitīrtha
• Sādhyāmṛta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage bears fruit when joined with self-restraint and proper sequence of tīrtha-sevā.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭitīrtha, and the onward destination Sādhyāmṛta.

What ritualistic prescription is mentioned?

Jitendriya (sense-control), snāna at Koṭitīrtha, then proceeding to Sādhyāmṛta.