Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 39

Devanagari script

ततस्तत्पंचमं वक्त्रं भैरवः प्राच्छिनद्रुषा । ततो ममार ब्रह्माऽसौ कालभैरवहिंसितः

Transliteration

tatastatpaṃcamaṃ vaktraṃ bhairavaḥ prācchinadruṣā | tato mamāra brahmā'sau kālabhairavahiṃsitaḥ

Translation

Alors Bhairava trancha de sa lame ce cinquième visage ; et Brahmā tomba, terrassé par Kālabhairava.

Word by Word

• ततः: then/thereupon
• ततः: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (consequential/temporal adverb)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संकेत/अन्वय विशेषण (पञ्चमम्)

• पञ्चमम्: fifth
• पञ्चमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (वक्त्रम्)

• वक्त्रम्: face
• वक्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भैरवः: Bhairava
• भैरवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भैरव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राच्छिनत्: cut off
• प्राच्छिनत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+छिद् (धातु) → प्राच्छिनत्
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• रुषा: with wrath
• रुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रुष्/रुषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘क्रोधेन’ इत्यर्थे

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनन्तरम्

• ममार: died
• ममार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु) → ममार
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• असौ: that (he)
• असौ: Apposition (Anvaya/अन्वय)
• Type: Pronoun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; दूरवाचक सर्वनाम

• कालभैरवहिंसितः: slain/afflicted by Kālabhairava
• कालभैरवहिंसितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कालभैरव-हिंसित (प्रातिपदिक; हिंस् (धातु) → हिंसित, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘कालभैरवेण हिंसितः’ (agent implied)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Setu-khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Bhairava-kṣetrapāla) / Setukṣetra (narrative frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sage/audience

Visual Art Cues

Scene: In a decisive stroke, Bhairava severs Brahmā’s proud fifth face; Brahmā collapses, the cosmos stunned—wrath resolving into solemn stillness.

Characters & Entities

• Bhairava
• Kālabhairava
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When pride becomes entrenched, dharma removes its very seat; Bhairava symbolizes uncompromising correction for restoring cosmic balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is explicitly named in this verse; the episode is narrated within Setu-khaṇḍa, while Bhairava traditions are prominent across Śaiva sacred geographies.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a climactic narrative action.