Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 21

Devanagari script

चतुरंगबलोपेतस्तमुद्वास्य रणे बली । मनोजवोपि विप्रेंद्राः शोचन्स्त्रीपुत्रसंयुतः

Transliteration

caturaṃgabalopetastamudvāsya raṇe balī | manojavopi vipreṃdrāḥ śocanstrīputrasaṃyutaḥ

Translation

Pourvu de l’armée aux quatre corps, ce vaillant le chassa au combat. Manojava aussi, ô le meilleur des brāhmanes, s’en alla dans la douleur, accompagné de son épouse et de son fils.

Word by Word

• चतुरंगबलोपेतः: endowed with a fourfold army
• चतुरंगबलोपेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चतुरङ्ग-बल-उपेत (प्रातिपदिक; उपेत = उप+इ (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (चतुरङ्गबलेन उपेतः = endowed with fourfold army)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• उद्वास्य: having expelled
• उद्वास्य: Pūrvakāla-kriyā (Absolutive/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: उद्+वस् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त/अव्ययीभाव)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (क्त्वार्थे), ‘having driven out/expelled’

• रणे: in battle
• रणे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• बली: strong
• बली: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मनोजवः)

• मनोजवः: Manojava
• मनोजवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोजव (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपातः (also/even)

• विप्रेंद्राः: O best of Brahmins
• विप्रेंद्राः: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे प्रयोगः (हे विप्रेंद्राः)

• शोचन्: lamenting
• शोचन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुच् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘lamenting’

• स्त्रीपुत्रसंयुतः: accompanied by wife and son
• स्त्रीपुत्रसंयुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्त्री-पुत्र-संयुत (प्रातिपदिक; संयुत = सम्+युज् (धातु)+क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (स्त्रीपुत्रैः संयुतः = accompanied by wife and son)

Speaker

Narrator (Setukhaṇḍa narrative voice; traditionally Sūta relating the account)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: viprendra (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A decisive battle scene where the mighty chaturanga leader drives Manojava out; then Manojava, sorrowful, departs with wife and son.

Characters & Entities

• Manojava
• fourfold army (caturaṅga-bala)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power can uproot even kings; dharma literature highlights compassion for the displaced and the need for inner steadiness amid loss.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly within Setu Māhātmya’s landscape (Setu/Rāmeśvaram), though the verse itself is about exile rather than site-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.