Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 5

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाज २२ मांडव्यसगोत्रस्य वत्ससवात्स्यसवात्स्यायनस ४ सामान्यलौगाक्षसगोत्रस्य गोत्रजा भद्रयोगिनी प्रवर ३ काश्यपवसिष्ठ अवत्सार २० कौशिकसगोत्रस्य गोत्रजा पक्षिणी प्रवर ३ विश्वामित्र अथर्व भारद्वाज २१ सामान्यप्रवर १ पैमग्यसभरद्वाज २ समानप्रवरा २ लौगाक्षसगार्ग्यायनसकाश्यपकश्यप ४ समानप्रवर ३ कौशिककुशिकसाः २ समानप्रवरः ४ औपमन्युलोगाक्षस २ समानप्रवराः

āṃgirasabārhaspatyabhāradvāja 22 māṃḍavyasagotrasya vatsasavātsyasavātsyāyanasa 4 sāmānyalaugākṣasagotrasya gotrajā bhadrayoginī pravara 3 kāśyapavasiṣṭha avatsāra 20 kauśikasagotrasya gotrajā pakṣiṇī pravara 3 viśvāmitra atharva bhāradvāja 21 sāmānyapravara 1 paimagyasabharadvāja 2 samānapravarā 2 laugākṣasagārgyāyanasakāśyapakaśyapa 4 samānapravara 3 kauśikakuśikasāḥ 2 samānapravaraḥ 4 aupamanyulogākṣasa 2 samānapravarāḥ

On y donne un catalogue de divers ensembles de pravara (lignées des ṛṣi ancestraux) rattachés à des gotra particuliers—tels le groupe Āṅgirasa–Bārhaspatya–Bhāradvāja et d’autres—avec leurs nombres et ramifications. Cette énumération sert de repère, selon le dharma, pour déterminer l’identité ou la différence de pravara et de gotra dans le mariage licite.

आङ्गिरस-बार्हस्पत्य-भारद्वाजĀṅgirasa, Bārhaspatya, Bhāradvāja (names of ṛṣis/pravara)
आङ्गिरस-बार्हस्पत्य-भारद्वाज:
Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootआङ्गिरस (प्रातिपदिक) + बार्हस्पत्य (प्रातिपदिक) + भारद्वाज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (नाम-सूची/प्रवर-नामानि; सूची-प्रयोगे विभक्तिः अनिश्चित)
२२22
२२:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root२२ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय (गणनासूचक)
माण्डव्य-स-गोत्रस्यof the Māṇḍavya gotra
माण्डव्य-स-गोत्रस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमाण्डव्य (प्रातिपदिक) + स- (उपसर्ग/अव्ययार्थक ‘सह’) + गोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (गोत्र), षष्ठी, एकवचन; ‘माण्डव्य-गोत्रस्य’ = of the Māṇḍavya gotra
वत्स-स-वात्स्य-स-वात्स्यायनसVatsa, Vātsya, Vātsyāyana (names)
वत्स-स-वात्स्य-स-वात्स्यायनस:
Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक) + वात्स्य (प्रातिपदिक) + वात्स्यायन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)
4
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root४ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय (गणनासूचक)
सामान्य-लौगाक्षस-गोत्रस्यof the common/general Laugākṣa gotra
सामान्य-लौगाक्षस-गोत्रस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसामान्य (प्रातिपदिक) + लौगाक्षस (प्रातिपदिक) + गोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (गोत्र), षष्ठी, एकवचन; ‘लौगाक्षस-गोत्रस्य’ with qualifier ‘सामान्य’ (common/general)
गोत्रजाborn in that gotra
गोत्रजा:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootगोत्रज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (गोत्रात् जाता)
भद्रयोगिनीBhadrayoginī (name)
भद्रयोगिनी:
Visheshya (Name/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootभद्रयोगिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)
प्रवरpravara (lineage seers)
प्रवर:
Visheshya (Heading/label)
TypeNoun
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)
3
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root३ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय (गणनासूचक)
काश्यप-वसिष्ठKāśyapa and Vasiṣṭha (names)
काश्यप-वसिष्ठ:
Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootकाश्यप (प्रातिपदिक) + वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन/बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)
अवत्सारAvatsāra (name)
अवत्सार:
Visheshya (Name/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootअवत्सार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाम)
२०20
२०:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root२० (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय (गणनासूचक)
कौशिक-स-गोत्रस्यof the Kauśika gotra
कौशिक-स-गोत्रस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक) + स- (अव्ययार्थक ‘सह’) + गोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (गोत्र), षष्ठी, एकवचन; ‘कौशिक-गोत्रस्य’
गोत्रजाborn in that gotra
गोत्रजा:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootगोत्रज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
पक्षिणीPakṣiṇī (name)
पक्षिणी:
Visheshya (Name/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootपक्षिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)
प्रवरpravara
प्रवर:
Visheshya (Heading/label)
TypeNoun
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)
3
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root३ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
विश्वामित्रViśvāmitra
विश्वामित्र:
Visheshya (Name/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाम)
अथर्वAtharva
अथर्व:
Visheshya (Name/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootअथर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाम)
भारद्वाजBhāradvāja
भारद्वाज:
Visheshya (Name/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootभारद्वाज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाम)
२१21
२१:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root२१ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
सामान्य-प्रवरcommon pravara
सामान्य-प्रवर:
Visheshya (Heading/label)
TypeNoun
Rootसामान्य (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)
1
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root१ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
पैमग्यस-भारद्वाजPaimagya and Bhāradvāja (names)
पैमग्यस-भारद्वाज:
Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootपैमग्यस (प्रातिपदिक) + भारद्वाज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन/बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)
2
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root२ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
समान-प्रवराhaving the same pravara
समान-प्रवरा:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेषणम्; ‘समानः प्रवरः यस्याः’)
2
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root२ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
लौगाक्षस-गार्ग्यायनस-काश्यप-कश्यपLaugākṣa, Gārgyāyana, Kāśyapa, Kaśyapa (names)
लौगाक्षस-गार्ग्यायनस-काश्यप-कश्यप:
Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootलौगाक्षस (प्रातिपदिक) + गार्ग्यायनस (प्रातिपदिक) + काश्यप (प्रातिपदिक) + कश्यप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)
4
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root४ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
समान-प्रवरsame pravara
समान-प्रवर:
Visheshya (Heading/label)
TypeNoun
Rootसमान (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)
3
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root३ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
कौशिक-कुशिकसाःKauśikas and Kuśikas (members/names)
कौशिक-कुशिकसाः:
Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक) + कुशिकस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (नाम-सूची; ‘-साः’ बहुवचन-प्रथमा)
2
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root२ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
समान-प्रवरःsame pravara
समान-प्रवरः:
Visheshya (Heading/label)
TypeNoun
Rootसमान (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)
4
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root४ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
औपमन्यु-लोगाक्षसAupamanyu and Logākṣa/Laugākṣa (names)
औपमन्यु-लोगाक्षस:
Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
TypeNoun
Rootऔपमन्यु (प्रातिपदिक) + लोगाक्षस/लौगाक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन/बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)
2
:
Sankhya (Count/गणना)
TypeIndeclinable
Root२ (संख्या)
Formसंख्यावाचक-अव्यय
समान-प्रवराःsame pravaras
समान-प्रवराः:
Visheshya (Heading/label)
TypeNoun
Rootसमान (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)

Unspecified (Dharmāraṇya Khaṇḍa narrative voice; likely a smṛti-style citation within the Purāṇic discourse)

Scene: A learned assembly where a dharma-ācārya points to palm-leaf registers listing gotras and pravaras; students and householders listen, preparing for a marriage decision.

A
Aṅgiras
B
Bṛhaspati
B
Bharadvāja
M
Māṇḍavya
K
Kaśyapa
V
Vasiṣṭha
A
Avatsāra
K
Kauśika
V
Viśvāmitra
A
Atharvan
G
Gautama (contextually in this adhyāya)
Y
Yājñavalkya (contextually in this adhyāya)
K
Kātyāyana (contextually in this adhyāya)

FAQs

Dharma protects social and ritual order by respecting lineage rules; clarity about gotra and pravara prevents forbidden unions.

No specific tīrtha is praised in this verse; it is a dharma-śāstra style reference embedded in the Dharmāraṇya section.

No direct rite is prescribed here; the verse functions as a reference list for determining pravara/gotra compatibility.