Mantra 14
Rishi: Traditional Aśvamedha-anukramaṇī attribution (often treated as ritual/anonymous rather than a single ṛṣi); later tradition associates the Vājasaneyin corpus with Yājñavalkya
Devata: Aśva (sacrificial horse) identified with Yama/Āditya/Trita; ultimately Prajāpati/Āditya-bandhu
Chandas: Triṣṭubh (predominant cadence; mixed/irregularities possible in transmitted accent-text)
Samhita Patha (Devanagari)
असि॑ य॒मो अस्या॑दि॒त्यो अ॑र्व॒न्नसि॑ त्रि॒तो गुह्ये॑न व्र॒तेन॑ । असि॒ सोमे॑न स॒मया॒ विपृ॑क्त आ॒हुस्ते॒ त्रीणि॑ दि॒वि बन्ध॑नानि
Transliteration
ási yámo asyā́dityo arván asi tritó guhyéna vraténa | ási sómena samáyā vípṛkta āhús te trī́ṇi diví bándhanāni
Translation
Tu es Yama ; tu es l’Āditya ; toi, ô coursier, tu es Trita selon l’ordonnance cachée. Avec Soma, au temps prescrit, tu es mis à part : de toi l’on dit : « Trois sont tes liens dans le ciel. »
Padapatha (Word Analysis)
असि । यमः । असि । आदित्यः । अर्वन् । असि । त्रितः । गुह्येन । व्रतेन । असि । सोमेन । समया । विपृक्तः । आहुः । ते । त्रीणि । दिवि । बन्धनानि
Word by Word
असिyou are
असि:
— (सम्बोधन/विधेय-क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
यमःYama
यमः:
कर्तृ/विधेय-नाम
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
आदित्यःĀditya (the Sun)
आदित्यः:
कर्तृ/विधेय-नाम
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
अर्वन्Arvan (the steed/horse)
अर्वन्:
कर्तृ/विधेय-नाम
TypeNoun
Rootअर्वन् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
त्रितःTrita
त्रितः:
कर्तृ/विधेय-नाम
TypeNoun
Rootत्रित (प्रातिपदिक)
गुह्येनby/with the secret (one)
गुह्येन:
करणम्
TypeAdjective
Rootगुह्य (प्रातिपदिक; √गुह् ‘to hide’ से)
व्रतेनby/with the vow/observance
व्रतेन:
करणम्
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सोमेनwith Soma
सोमेन:
करणम्
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
समयाwith the appointed time/season; by agreement
समया:
करणम्
TypeNoun
Rootसमय (प्रातिपदिक)
विपृक्तःseparated; set apart
विपृक्तः:
विधेय-विशेषणम्
TypeAdjective/Participle
Rootवि-√प्रच्/√पृच् (धातु) → विपृक्त (कृदन्त)
आहुःthey have said / they say
आहुः:
वाक्य-क्रिया
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (वैदिक प्रयोग ‘आहुः’)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्रीणिthree
त्रीणि:
विशेषणम्
TypeAdjective (Numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरणम्
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
बन्धनानिbonds; bindings
बन्धनानि:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार); ‘आहुः’ के साथ कर्मरूपेण
TypeNoun
Rootबन्धन (प्रातिपदिक; √बन्ध्)
Entities Mentioned
Y
YamaĀ
Āditya (Solar deity/Āditya-class)T
Trita ĀptyaS
SomaA
Aśva (Sacrificial Horse)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes