Mantra 34
Rishi: Agnicayana mantra tradition (Śukla YV)
Devata: Agni Jātavedas
Chandas: Triṣṭubh (with explicit mention of multiple metres as ritual instruments)
Samhita Patha (Devanagari)
ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणे॒तो ज॑ज्ञे प्रथ॒ममे॒भ्यो योनि॑भ्यो॒ अधि॑ जा॒तवे॑दा: । स गा॑य॒त्र्या त्रि॒ष्टुभा॑ऽनु॒ष्टुभा॑ च दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्
Transliteration
dhrúvā́si dharuṇéto jajñe prathamám ebhyó yónibhyó ádhi jātávedāḥ | sá gā́yatr̄yā́ triṣṭúbhā́ ’nuṣṭúbhā́ ca devébhyo havyáṃ vahatu prajā́nann
Translation
Tu es ferme ; comme soutien, d’ici est né Jātavedas, le premier de ces matrices, d’en haut. Qu’il porte, en connaissance, avec Gāyatrī, Triṣṭubh et Anuṣṭubh, l’oblation aux dieux.
Padapatha (Word Analysis)
ध्रु॒वा । असि॑ । ध॒रुणा । इतः । ज॑ज्ञे । प्रथ॒मम् । ए॒भ्यः । योनि॑भ्यः । अधि॑ । जा॒तवे॑दाः । सः । गा॑य॒त्र्या । त्रि॒ष्टुभा॑ । अनु॒ष्टुभा॑ । च । दे॒वेभ्यः॑ । ह॒व्यम् । व॑हतु । प्र॒जा॒नन्
Word by Word
ध्रुवाfirm, fixed
ध्रुवा:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धे)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
धरुणेतःfrom the support/firm foundation
धरुणेतः:
अपादान
TypeIndeclinable (ablatival adverbial)
Rootधरुणि (प्रातिपदिक) + इतस् (अव्यय)
जज्ञेwas born / came into being
जज्ञे:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
विशेषण/क्रियाविशेषण
TypeAdjective (used adverbially)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
एभ्यःfrom these
एभ्यः:
अपादान
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योनिभ्यःfrom the wombs / sources
योनिभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
अधिकारण (संबन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
जातवेदाःJātavedas (Agni)
जातवेदाः:
कर्तृ
TypeNoun (proper/epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि-नाम)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गायत्र्याby/with the Gāyatrī (metre)
गायत्र्या:
करण
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
त्रिष्टुभाby/with the Triṣṭubh (metre)
त्रिष्टुभा:
करण
TypeNoun
Rootत्रिष्टुभ् (प्रातिपदिक)
अनुष्टुभाby/with the Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुभा:
करण
TypeNoun
Rootअनुष्टुभ् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हव्यम्the oblation
हव्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
वहतुlet him carry
वहतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
प्रजानन्knowing, being aware
प्रजानन्:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple
Rootप्र + ज्ञा (धातु) → प्रजानत् (वर्तमान कृदन्त)
Entities Mentioned
A
Agni JātavedasD
Devas (Viśve Devāḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes