Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 2

रुद्रस्य परमात्मत्वे ब्रह्मपुत्रत्वादिसंशयप्रश्नः — Questions on Rudra’s Supremacy and His ‘Sonship’ to Brahmā

Devanagari script

देवश्रेष्ठो विरूपाक्षो दीप्तश्शूलधरो हरः । कालात्मा भगवान् रुद्रः कपर्दी नीललोहितः

Transliteration

devaśreṣṭho virūpākṣo dīptaśśūladharo haraḥ | kālātmā bhagavān rudraḥ kapardī nīlalohitaḥ

Translation

Il est le plus éminent des dieux—Virūpākṣa, à la vision merveilleuse; Hara, qui porte le trident flamboyant; Rudra, le Bienheureux Bhagavān dont l’essence est le Temps; Kapardī, l’ascète aux cheveux noués; l’Être aux teintes bleue et rouge.

Word by Word

• देवश्रेष्ठः: best of the gods
• देवश्रेष्ठः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: देवानां श्रेष्ठः

• विरूपाक्षः: Virūpākṣa (odd/unique-eyed)
• विरूपाक्षः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विरूप + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: विरूपे अक्षिणी यस्य (one whose eyes are extraordinary)

• दीप्तः: blazing
• दीप्तः: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शूलधरः: trident-bearer
• शूलधरः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूल + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: शूलं धरतीति

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कालात्मा: whose essence is Time
• कालात्मा: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: कालस्य आत्मा/स्वरूपः

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कपर्दी: the one with matted hair/topknot
• कपर्दी: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपर्दिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इन्-प्रत्ययान्त

• नीललोहितः: blue-and-red-hued
• नीललोहितः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नील + लोहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (नीलः च लोहितः च) → नीललोहितः

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Rudra

Mantra Metadata

Type: rudram

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse is a contemplative listing of Rudra’s divine attributes, guiding the devotee to recognize Shiva as Pati—the supreme Lord—who removes bondage (Hara) and governs transformation through Time (kālātmā), making Him the refuge for liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

These epithets support Saguna-upāsanā: the devotee meditates on Shiva with auspicious forms and symbols (Virūpākṣa, śūla-dhara, kapardī). Such dhyāna naturally culminates in reverence for the Shiva-liṅga as the concentrated, worshipable presence of the same Supreme.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Use the names as a dhyāna-stotra while chanting the Panchākṣarī ("Om Namaḥ Śivāya"), visualizing Shiva as the blazing-trident bearer and all-seeing Virūpākṣa; this pairs well with traditional Shaiva observances like Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrākṣa as supports for steady remembrance.