Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

उत्तरदिग्देशस्थ-शिवलीङ्गमाहात्म्य

Māhātmya of Northern-Region Śiva-liṅgas

नैमिषारण्यतीर्थे तु निखिलर्षिप्रतिष्ठितम् । ऋषीश्वरमिति ख्यातं शिवलिंगं सुखप्रदम्

naimiṣāraṇyatīrthe tu nikhilarṣipratiṣṭhitam | ṛṣīśvaramiti khyātaṃ śivaliṃgaṃ sukhapradam

Au tīrtha sacré de Naimiṣāraṇya se trouve un Śiva-liṅga établi par l’ensemble des sages. Il est renommé Ṛṣīśvara et dispense bien-être et bonheur.

नैमिषारण्यतीर्थेat the Naimiṣāraṇya sacred ford
नैमिषारण्यतीर्थे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनैमिष-अरण्य-तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—नैमिषारण्यस्य तीर्थम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
निखिलर्षिप्रतिष्ठितम्established by all sages
निखिलर्षिप्रतिष्ठितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिखिल-ऋषि-प्रतिष्ठित (कृदन्त; √स्था/स्थाप् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोगः; समासः—निखिलैः ऋषिभिः प्रतिष्ठितम् (तृतीया-तत्पुरुष)
ऋषीश्वरम्(named) ‘Lord of sages’
ऋषीश्वरम्:
Samjna/Predicate (संज्ञा/विधेय)
TypeNoun
Rootऋषि-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—ऋषीणाम् ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)
ख्यातम्known/called
ख्यातम्:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Root√ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
शिवलिङ्गम्the Śiva-liṅga
शिवलिङ्गम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव-लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—शिवस्य लिङ्गम् / शिवं लिङ्गम् (कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुषार्थसम्भव)
सुखप्रदम्bestowing happiness
सुखप्रदम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुख-प्रद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—सुखं प्रददाति इति (उपपद-तत्पुरुष)

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimisharanya)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Sthala Purana: At Naimiṣāraṇya-tīrtha, the sages collectively establish (pratiṣṭhita) a Śiva-liṅga named Ṛṣīśvara (‘Lord of the ṛṣis’), emphasizing communal consecration and the kṣetra’s sanctity.

Significance: Darśana and worship at Ṛṣīśvara in Naimiṣāraṇya is praised as sukha-prada (bestowing welfare), aligning tīrtha merit with Śiva’s gracious presence in a consecrated liṅga.

Offering: pushpa

S
Shiva
S
Sages (Rishis)
N
Naimisharanya

FAQs

The verse presents the Linga as Saguna Shiva—an accessible divine form through which devotees receive śiva-anugraha (Shiva’s grace). A Linga consecrated by realized sages signifies purified intention and collective tapas, making the tirtha a potent field for auspiciousness and inner peace.

It explicitly names a particular Shiva-Linga (Ṛṣīśvara) and affirms its fruit—sukha and well-being—showing that reverent Linga worship at a sanctified place is a direct means to receive Shiva’s blessings, supporting devotion (bhakti) and gradual liberation-oriented living.

A practical takeaway is tirtha-yatra with Linga-pūjā: offer water (abhisheka), bilva leaves, and repeat the Panchakshara mantra “Om Namaḥ Śivāya” with a calm, surrendered mind, seeking Shiva’s grace for auspiciousness and steadiness.