Mantra 6
Sukta 1.66
Rishi: Gṛtsamada (traditional attribution for RV 1.66–1.75)
Devata: Agni (as inner fire/will; also bearer of luminous powers)
Chandas: Triṣṭubh (probable for this hymn section; traditional metrical assignment)
Samhita Patha (Devanagari)
चित्रो यदभ्राट् छ्वेतो न विक्षु रथो न रुक्मी त्वेषः समत्सु ॥
Samhita Patha (IAST)
चि॒त्रो यदभ्रा॑ट् छ्वे॒तो न वि॒क्षु रथो॒ न रु॒क्मी त्वे॒षः स॒मत्सु॑ ॥
Transliteration
citráḥ yád abhrā́ṭ śvetó ná vikṣú rátho ná rukmī́ tvéṣaḥ samátsu
Translation
Quand il resplendit dans sa puissance aux mille couleurs, blanc‑pur parmi les peuples, tel un char, tel un éclat d’or, alors il devient force ardente dans les combats intérieurs.
Padapatha (Word Analysis)
चि॒त्रः । यत् । अभ्रा॑ट् । श्वे॒तः । न । वि॒क्षु । रथः॑ । न । रु॒क्मी । त्वे॒षः । स॒मत्ऽसु॑ ॥चित्रः । यत् । अभ्राट् । श्वेतः । न । विक्षु । रथः । न । रुक्मी । त्वेषः । समत्सु ॥citraḥ | yat | abhrāṭ | śvetaḥ | na | vikṣu | rathaḥ | na | rukmī | tveṣaḥ | samat-su
Word by Word
चित्रःbright, splendid, variegated
चित्रः:
Kartā (वर्ण्यः/विशेष्यः—अग्निः/देवः implied)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक) < PIE *(s)keid- ‘to shine, be bright/variegated’ (semantic)
यत्when; that which
यत्:
Adhikaraṇa/Relation marker (यदा/यत्—‘when/that which’ in Vedic usage)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अभ्राट्shone forth, flashed
अभ्राट्:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootभ्राज् (धातु) ‘दीप्तौ’
श्वेतःwhite, bright
श्वेतः:
Kartā (समनाधिकरण-विशेषणम् ‘चित्रः … श्वेतः’)
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
(none) उपमा-चिह्नम्
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
विक्षुamong the clans/peoples
विक्षु:
Adhikaraṇa (स्थान/परिसरः—‘among the clans/peoples’)
TypeNoun
Rootविś् (प्रातिपदिक) ‘settlement, clan’
रथःchariot
रथः:
Kartā (उपमानम्—‘like a chariot’)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
(none) उपमा-चिह्नम्
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
रुक्मीgolden, adorned with gold
रुक्मी:
Kartā (उपमानम्—‘like the golden/ornamented one’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootरुक्मिन् (प्रातिपदिक) < रुक्म ‘gold ornament’
त्वेषःfierce, blazing
त्वेषः:
Kartā (समनाधिकरण-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootत्विष्/त्वेष (प्रातिपदिक; from धातु त्विष् ‘to be sharp/bright’)
समत्सुin battles
समत्सु:
Adhikaraṇa (युद्धेषु—‘in battles’)
TypeNoun
Rootसमत्स (प्रातिपदिक) ‘battle’