HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Riddle-hymn; Vāc (Word) and the One (tad ekam-like unitary principle) implicitly
Chandas: Triṣṭubh

तिस्रो मातॄस्त्रीन्पितॄन्बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्ति । मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचमविश्वमिन्वाम् ॥

ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन्पि॒तॄन्बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्ति । म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदं॒ वाच॒मवि॑श्वमिन्वाम् ॥

tisró mātṝ́s trī́n pitṝ́n bíbhrad éka ūrdhvás tasthau ném ava glāpayanti | mantráyante divó amúṣya pṛṣṭhé viśvavídam vā́cam áviśvaminvām ||

Portant les trois Mères et les trois Pères, l’Unique se tient droit ; ils ne le lassent pas et ne l’écrasent pas vers le bas. Sur le dos de ce Ciel, ils délibèrent, façonnant la Parole omnisciente qui ne diminue pas les mondes.

ति॒स्रः । मा॒तॄः । त्रीन् । पि॒तॄन् । बिभ्र॑त् । एकः॑ । ऊ॒र्ध्वः । त॒स्थौ॒ । न । ई॒म् । अव॑ । ग्ल॒प॒य॒न्ति॒ । म॒न्त्रय॑न्ते । दि॒वः । अ॒मुष्य॑ । पृ॒ष्ठे । वि॒श्व॒ऽविद॑म् । वाच॑म् । अवि॑श्वऽमिन्वाम् ॥तिस्रः । मातॄः । त्रीन् । पितॄन् । बिभ्रत् । एकः । ऊर्ध्वः । तस्थौ । न । ईम् । अव । ग्लपयन्ति । मन्त्रयन्ते । दिवः । अमुष्य । पृष्ठे । विश्वविदम् । वाचम् । अविश्वमिन्वाम् ॥tisraḥ | mātṝḥ | trīn | pitṝn | bibhrat | ekaḥ | ūrdhvaḥ | tasthau | na | īm | ava | glapayanti | mantrayante | divaḥ | amuṣya | pṛṣṭhe | viśva-vidam | vācam | aviśva-minvām

तिस्रःthree (f.)
तिस्रः:
कर्म (बिभ्रत् इत्यस्य)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
मातॄःmothers
मातॄः:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ
त्रीन्three (m.)
त्रीन्:
कर्म (पितॄन् इत्यस्य)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
पितॄन्fathers
पितॄन्:
कर्म
TypeNoun
Rootपितृ
बिभ्रत्bearing, carrying
बिभ्रत्:
कर्तृ (एकः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootभृ (धारणे)
एकःone (single one)
एकः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
ऊर्ध्वःupright, aloft
ऊर्ध्वः:
कर्तृ (एकः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व
तस्थौstood
तस्थौ:
(अकर्मक) कर्तृ
TypeVerb
Rootस्था (तिष्ठति)
नेमवःthe fellies/rims (of wheels); ‘némāḥ’
नेमवः:
कर्तृ (ग्लापयन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootनेम (प्रातिपदिक; ‘नेम’/‘नेमि’ सम्बन्धी, RV-विशेष)
ग्लापयन्तिthey weary, they cause to droop
ग्लापयन्ति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootग्लै/ग्ला (क्षये/क्लेशे) → caus. ग्लापयति
मन्त्रयन्तेthey take counsel, they confer
मन्त्रयन्ते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootमन्त्रय् (मन्त्रणे/परामर्शे)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (पृष्ठे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (दिव्) → ‘दिव्’ (sky) प्रातिपदिक
अमुष्यof that (yonder)
अमुष्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअमु (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृष्ठेon the back/surface
पृष्ठे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृष्ठ
विश्वविदम्all-knowing
विश्वविदम्:
कर्म (वाचम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविश्व-विद् (समास; विद् ‘जानने’)
वाचम्speech, utterance
वाचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच्
अविश्वमिन्वाम्not driving all (i.e., not impelling everyone); ‘universal-not-urging’ (epithet of speech)
अविश्वमिन्वाम्:
कर्म
TypeAdjective (epithet)
Rootअ-विश्व-मिन्-व (समास; √इव्/इन्व् ‘प्रेरणे/गमने’ → इन्वन्/इन्वाम्; RV-विशेष रूप)