Shloka 19

सीताविलापः

Sītā’s Lament over the Illusory Head and Bow

Devanagari script

दिविनक्षत्रभूतस्त्वंमहात्कर्मकृतप्रियम् ।पुण्यंराजर्षिवंशंत्वमात्मनस्समुपेक्षसे ।।6.32.19।।

Transliteration

divi nakṣatrabhūtas tvaṃ mahāt karmakṛtapriyam | puṇyaṃ rājarṣivaṃśaṃ tvaṃ ātmanaḥ samupeṣyase || 6.32.19 ||

Translation

Au ciel, devenu tel une étoile parmi les feux célestes, tu verras les êtres chers qui ont accompli de grandes œuvres et acquis du mérite, ainsi que la sainte lignée des rois‑ṛṣi qui est la tienne.

Word by Word

• दिवि: in heaven
• दिवि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative

• नक्षत्रभूतः: become a star (a luminary)
• नक्षत्रभूतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नक्षत्र + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (नक्षत्रं इव/नक्षत्ररूपेण भूतः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective to त्वम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• महत्: great
• महत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; qualifies कर्म

• कर्मकृत्: doer of deeds
• कर्मकृत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर्मन् + कृ (धातु)
• Form: समास: उपपद-तत्पुरुष (कर्म कृत्वा/कर्म करोति इति); कृदन्त (कृत्-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'doer of deeds'

• प्रियम्: dear, beloved
• प्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate/qualifier (context: 'dear')

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; qualifies वंशम्

• राजर्षिवंशम्: lineage of royal sages
• राजर्षिवंशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राजर्षि + वंश (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (राजर्षीणां वंशः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• आत्मनः: of your own
• आत्मनः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive 'of yourself'

• समुपेक्षसे: you disregard / you overlook
• समुपेक्षसे: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + उप + ईक्ष् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Context

"In heaven, you will be seeing luminaries of the sky who are dear, who have done great deeds and earned merit and the royal sages of your own race."

Characters & Entities

• Sita
• Rama
• Svarga (heaven)
• Nakṣatra (stars/luminaries)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It links dharma to puṇya and exemplars: righteous action places one among the worthy, reinforcing that moral life is measured by deeds and integrity.

What is the narrative situation?

Sita continues her funeral-like lament, envisioning Rama’s heavenly status among luminaries and meritorious ancestors.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s merit and exemplary kingship—his identity is tied to the rājarṣi ideal and the moral prestige of his lineage.