Shloka 45

मायाशिरोप्रदर्शनम्

The Display of the Illusory Head of Rāma

Devanagari script

इदंतुतवरामस्यकार्मुकंज्यासमायुतम् ।इहप्रहस्तेनानीतंहत्वातंनिशिमानुषम् ।।।।

Transliteration

idaṃ tu tava rāmasya kārmukaṃ jyāsamāyutam |

iha prahastena ānītaṃ hatvā taṃ niśi mānuṣam ||

Translation

« Voici l’arc de ton Rāma, muni de sa corde. Prahasta l’a apporté ici après avoir tué cet homme dans la nuit. »

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)

• तु: but, indeed
• तु: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (but/indeed)

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी, एकवचन (gen sg)

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (gen sg)

• कार्मुकम्: bow
• कार्मुकम्: सम्बन्ध/कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्मुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)

• ज्यासमायुतम्: with the bowstring attached/strung
• ज्यासमायुतम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्या + सम्-आ-युत (प्रातिपदिक); समास
• Form: तत्पुरुष-समास (ज्यया समायुतम् = with the bowstring properly fitted); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; qualifying कार्मुकम्

• इह: here
• इह: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb: here)

• प्रहस्तेन: by Prahasta
• प्रहस्तेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रहस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (instr sg)

• आनीतम्: brought
• आनीतम्: विशेषण (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ-नी (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; qualifying इदम्/कार्मुकम्: 'brought'

• हत्वा: having killed
• हत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund): 'having killed'

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (acc sg)

• निशि: at night
• निशि: अधिकरण (Time-location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (loc sg)

• मानुषम्: the human (man)
• मानुषम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (acc sg); apposition to तम्

Context

"O Night ranger! You make an illusory head of Raghava and come and stand at me holding an arrow with great bow."

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Sītā
• Rāma
• Prahasta
• bow (kārmuka)
• bowstring (jyā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse centers on the sin of deliberate untruth (asatya) used as psychological coercion. Dharma upholds satya; here satya is strategically violated to break Sītā’s will.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa claims (falsely, within the māyā-plot) that Prahasta killed Rāma and brought Rāma’s bow as proof.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s loyalty is again highlighted: Rāvaṇa attempts to sever her hope by asserting Rāma’s death.