Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 68, Shloka 13

दूतप्रेषणम् — Dispatch of Messengers to Kekaya

Bharata’s Recall

ते हस्तिनापुरे गङ्गां तीर्त्वा प्रत्यङ्मुखा ययुः।पाञ्चालदेशमासाद्य मध्येन कुरुजाङ्गलम्।।2.68.13।।सरांसि च सुपूर्णानि नदीश्च विमलोदकाः।निरीक्षमाणा स्ते जग्मुर्दूताः कार्यवशाद्द्रुतम्।।2.68.14।।

te hastināpure gaṅgāṃ tīrtvā pratyaṅmukhā yayuḥ | pāñcāladeśam āsādya madhyena kurujāṅgalam ||

À Hastināpura, ils franchirent la Gaṅgā et poursuivirent vers l’ouest ; puis, traversant le cœur de Kuru-jāṅgala, ils atteignirent le pays de Pāñcāla.

तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
हस्तिनापुरेat Hastināpura
हस्तिनापुरे:
Adhikarana (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootहस्तिनापुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; समास: हस्तिनां पुरम् (place-name)
गङ्गाम्the Gaṅgā
गङ्गाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तीर्त्वाhaving crossed
तीर्त्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootतॄ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive)
प्रत्यङ्मुखाःfacing westward
प्रत्यङ्मुखाः:
Kartr-visheshana (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रत्यङ्मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: प्रत्यङ् (पश्चिम) मुखं येषां ते (west-facing)
ययुःwent
ययुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
पाञ्चालदेशम्Pāñcāla country
पाञ्चालदेशम्:
Karma (कर्म/Object of reaching)
TypeNoun
Rootपाञ्चालदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: पाञ्चालानां देशः
आसाद्यhaving reached
आसाद्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootआ + सद् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive)
मध्येनthrough
मध्येन:
Adhikarana (अधिकरण/path)
TypeIndeclinable
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण अव्ययीभाववत् (adverbial instrumental: ‘through the middle’)
कुरुजाङ्गलम्Kuru-jāṅgala region
कुरुजाङ्गलम्:
Karma (कर्म/Object of passing through)
TypeNoun
Rootकुरुजाङ्गल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: कुरूणां जाङ्गलम् (region-name)
सरांसिlakes
सरांसि:
Karma (कर्म/Object of seeing)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
सुपूर्णानिwell-filled
सुपूर्णानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समास: सु + पूर्ण (well-filled)
नदीःrivers
नदीः:
Karma (कर्म/Object of seeing)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
विमलोदकाःwith clear water
विमलोदकाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविमलोदक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (agreeing with नदीः); समास: विमलं उदकं यस्याः सा (having clear water)
निरीक्षमाणाःobserving
निरीक्षमाणाः:
Kartr-visheshana (कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootनि + ईक्ष् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle middle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जग्मुःwent
जग्मुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
दूताःmessengers
दूताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कार्यवशात्due to their mission
कार्यवशात्:
Hetu (हेतु/cause)
TypeNoun
Rootकार्यवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; समास: कार्यस्य वशः (under compulsion of duty/mission)
द्रुतम्swiftly
द्रुतम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootद्रुतम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)

The messengers crossed Ganga at Hastinapura, and went in the westerly direction through the middle of Kurujangala and reached the country of Panchala. Beholding lakes full of water and rivers of pellucid waters there, they travelled fast with a view to fulfilling their mission.

G
Gaṅgā
D
dūtas (messengers)

FAQs

Purposeful action in service of order: dharma is upheld through timely effort to restore lawful succession.

The messengers advance rapidly along a recognized route, crossing major regions on the way to Kekaya.

Determination—moving decisively across long distances for the kingdom’s urgent need.