Valmiki Ramayana 2.113.2 — Ayodhya Kanda, Sarga 113, Shloka 2

पादुकाप्रदानं भरतस्य निवृत्तिश्च

The Sandals Bestowed; Bharata’s Return Toward Ayodhya

Devanagari script

वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिश्च दृढव्रतः।अग्रतः प्रययु स्सर्वे मन्त्रिणो मन्त्रपूजिताः।।।।

Transliteration

vasiṣṭho vāmadevaś ca jābāliś ca dṛḍhavrataḥ | agrataḥ prayayuḥ sarve mantriṇo mantrapūjitāḥ ||

Translation

Vasiṣṭha, Vāmadeva et Jābāli, fermes dans leurs vœux, ainsi que tous les ministres honorés pour leurs avis, s’avancèrent en tête.

Word by Word

• मन्दाकिनीम्: Mandākinī (river)
• मन्दाकिनीम्: Karma (कर्म; goal/along)
• Type: Noun
• Root: मन्दाकिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• नदीम्: river
• नदीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; apposition to मन्दाकिनीम्

• रम्याम्: charming
• रम्याम्: Karma (कर्म; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण of नदीम्

• प्राङ्मुखाः: facing east
• प्राङ्मुखाः: Karta (कर्ता; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्राङ् + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः ‘प्राङ् मुखं येषां ते’

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• ययुः: went
• ययुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• तदा: then
• तदा: Sambandha (सम्बन्ध/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक

• प्रदक्षिणम्: circumambulation
• प्रदक्षिणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषण/कर्म

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• कुर्वाणाः: doing/performing
• कुर्वाणाः: Karta (कर्ता; concomitant action)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: शानच् (present middle participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; आत्मनेपदभाव

• चित्रकूटम्: Chitrakūṭa
• चित्रकूटम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चित्रकूट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• महागिरिम्: great mountain
• महागिरिम्: Karma (कर्म; apposition)
• Type: Noun
• Root: महा + गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः ‘महान् गिरिः’ (apposition to चित्रकूटम्)

Context

Vasishta, Vamadeva, Jabali of rigorous penance and all the ministers honoured for their counsel proceeded ahead.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Vāmadeva
• Jābāli
• ministers (mantriṇaḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rajadharma values guided leadership: those revered for wise counsel and disciplined vows take the lead, signaling that righteous governance proceeds with tested advisors and self-restraint.

What is the narrative situation?

As Bharata’s party travels, senior sages and royal ministers move ahead, organizing and guiding the procession.

Which character virtue is emphasized?

Disciplined wisdom—steadfast vows (dṛḍha-vrata) and respected counsel (mantra) as the basis of rightful action.