Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

Kāṣṭhīla-Upākhyāna: Rākṣasī, Spear-Śakti, and Kāśī as Śakti-kṣetra

तमहंभावनायुक्तो नो हेयाद्यो विदां वरः । स शांतिमाप्नुयादग्र्यां धम्यामुभयसंस्थिताम् ॥ ४८ ॥

tamahaṃbhāvanāyukto no heyādyo vidāṃ varaḥ | sa śāṃtimāpnuyādagryāṃ dhamyāmubhayasaṃsthitām || 48 ||

Doué de la contemplation «Je suis Cela (Brahman)», le meilleur des sages ne doit mépriser personne comme inférieur. Établi dans l’un et l’autre—connaissance et juste conduite—il atteint la paix suprême, sainte et sublime.

tamhim/that one
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFirst person pronoun; Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
bhāvanā-yuktaḥendowed with contemplation/true attitude
bhāvanā-yuktaḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhāvanā (प्रातिपदिक) + yukta (कृदन्त, युज् धातु)
FormTatpuruṣa; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; yukta = past passive participle (क्त) of √yuj (युज्)
naḥof us/our
naḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFirst person pronoun; Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन) (enclitic)
heya-ādyaḥ(one) foremost regarding what is to be avoided
heya-ādyaḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootheya (कृदन्त; हा धातु/√hā, ‘to abandon’ → heya ‘to be abandoned’) + ādi (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ‘heya-ādi’ = ‘beginning with what is to be abandoned’
vidāmof the wise/knowers
vidām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootvid (प्रातिपदिक; ‘विद्’/‘विद्वस्’ sense)
FormMasculine/Feminine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
varaḥthe best/excellent one
varaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
śāntimpeace
śāntim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśānti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
āpnuyātmay attain
āpnuyāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√āp (आप् धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), Parasmaipada, 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
agryāmforemost
agryām:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootagrya (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifies śāntim
dharmyāmrighteous/according to dharma
dharmyām:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootdharmya (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifies śāntim
ubhaya-saṃsthitāmestablished in both (worlds/ways)
ubhaya-saṃsthitām:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootubhaya (प्रातिपदिक) + saṃsthita (कृदन्त; √sthā with sam-upasarga)
FormTatpuruṣa; Feminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; saṃsthita = past passive participle (क्त) of √sthā (स्था) with sam-

Narada (teaching in the Uttara-Bhaga context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It teaches that Vedantic realization—steady contemplation of ‘I am That’—naturally produces humility and non-disdain, culminating in the supreme, sacred peace.

By forbidding contempt and promoting inner purity, it supports bhakti’s core ethic of humility; a mind grounded in the Divine Self treats all beings with reverence, which stabilizes devotional practice.

No specific Vedanga (like Vyakarana, Jyotisha, or Kalpa) is taught here; the practical takeaway is ethical discipline—avoiding ‘heya-buddhi’ (the mindset of rejection)—as a prerequisite for higher realization.