Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

Dambhodbhava, Nara-Nārāyaṇa, and the Counsel to Abandon Hubris

Udyoga-parva 94

त्वन्मुखानकरोद्‌ राजन्‌ न च त्वामत्यवर्तत | पुत्रोंसहित आपने ही युधिष्ठिरको यहाँसे निकालकर इन्द्रप्रसथ्थका निवासी बनाया। वहाँ रहकर उन्होंने समस्त राजाओंको अपने वशमें किया और उन्हें आपका मुखापेक्षी बना दिया। राजन! तो भी युधिष्ठिरने कभी आपकी आज्ञाका उल्लंघन नहीं किया || ५७ ह || तस्यैवं वर्तमानस्य सौबलेन जिहीर्षता

tvam mukhān akarod rājan na ca tvām atyavartata | putraiḥ sahitaḥ āpanneva yudhiṣṭhiram ihātaḥ niṣkāsya indraprasthasya nivāsinaṃ akaroḥ | tatra sthitvā sa sarvarājñāṃ vaśe kṛtvā tān tava mukhāpekṣīn akaroḥ | rājan tathāpi yudhiṣṭhiro na kadācit tava ājñām ullaṅghitavān || tasyaivaṃ vartamānasya saubalenābhijihīrṣatā

Vaiśampāyana dit : « Ô roi, il n’agissait qu’avec ton assentiment et ne te dépassa jamais. Toi-même, avec tes fils, tu as chassé Yudhiṣṭhira d’ici et l’as établi à Indraprastha. Là, il amena tous les rois sous son influence et les fit se tourner vers toi comme vers l’autorité décisive. Et pourtant, ô roi, Yudhiṣṭhira ne viola jamais ton ordre. Tandis qu’il se conduisait ainsi, le fils de Śubala chercha à s’emparer… »

{'rājan''O king (vocative address)', 'mukha': 'mouth
{'rājan':
by extension, one’s word/approval/authority', 'mukhān akarot''made (someone) dependent on one’s word/approval
by extension, one’s word/approval/authority', 'mukhān akarot':
made them look to you for sanction', 'na ... atyavartata''did not overstep
made them look to you for sanction', 'na ... atyavartata':
did not transgress', 'putraiḥ sahitaḥ''together with (your) sons', 'niṣkāsya': 'having sent out/removed
did not transgress', 'putraiḥ sahitaḥ':
having made depart', 'indraprastha''Indraprastha (capital city of the Pāṇḍavas)', 'nivāsinaṃ akaroḥ': 'you made (him) a resident', 'tatra sthitvā': 'staying there
having made depart', 'indraprastha':
while residing there', 'sarva-rājñām''of all kings', 'vaśe kṛtvā': 'having brought under control/influence', 'mukhāpekṣin': 'one who waits upon/depends on another’s word
while residing there', 'sarva-rājñām':
looking for approval', 'ājñā''command
looking for approval', 'ājñā':
order', 'ullaṅgh''to violate
order', 'ullaṅgh':
to transgress', 'tasya evaṃ vartamānasya''while he was behaving/acting in that manner', 'saubala': 'son of Śubala (Śakuni)', 'jihīrṣatā': 'desiring to take away/seize
to transgress', 'tasya evaṃ vartamānasya':

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
D
Duryodhana (implied by 'your sons')
Ś
Śakuni (Saubala)
I
Indraprastha
T
the kings (sarva-rājānaḥ)