Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)

त्रयी चान्वीक्षिकी चैव वार्ता च भरतर्षभ । दण्डनीतिश्न विपुला विद्यास्तत्र निदर्शिता:,भरतश्रेष्ठ! उस ग्रन्थमें वेदत्रयी (कर्मकाण्ड), आन्वीक्षिकी (ज्ञानकाण्ड), वार्ता (कृषि, गोरक्षा और वाणिज्य) और दण्डनीति--इन विपुल विद्याओंका निरूपण किया गया है

trayī cānvīkṣikī caiva vārtā ca bharatarṣabha | daṇḍanītiś ca vipulā vidyās tatra nidarśitāḥ ||

Bhīṣma dit : «Ô taureau parmi les Bharata, dans ce traité sont exposées ces vastes branches du savoir : les trois Veda, l’enquête rationnelle (investigation philosophique), l’économie pratique (agriculture, élevage des bovins et commerce) et la science du gouvernement et du châtiment (l’art de l’État).»

त्रयीthe triad (of Vedas)
त्रयी:
Karta
TypeNoun
Rootत्रयी
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
आन्वीक्षिकीinquiry/logic (ānvīkṣikī)
आन्वीक्षिकी:
Karta
TypeNoun
Rootआन्वीक्षिकी
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
वार्ताeconomics; livelihood (agriculture, cattle-rearing, trade)
वार्ता:
Karta
TypeNoun
Rootवार्ता
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
दण्डनीतिःpolicy of punishment; political science
दण्डनीतिः:
Karta
TypeNoun
Rootदण्डनीति
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
विपुलाःextensive, abundant
विपुलाः:
TypeAdjective
Rootविपुल
FormFeminine, Nominative, Plural
विद्याःsciences/branches of knowledge
विद्याः:
Karta
TypeNoun
Rootविद्या
FormFeminine, Nominative, Plural
तत्रthere/in that (treatise)
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
निदर्शिताःhave been set forth/expounded
निदर्शिताः:
TypeVerb
Rootनि-√दृश
FormPast passive participle (PPP), Feminine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
B
Bharata (lineage addressed as bharatarṣabha)

Educational Q&A

Bhīṣma identifies the major disciplines a ruler (and society) should know: sacred learning (trayī), critical inquiry (ānvīkṣikī), material prosperity through productive economy (vārtā), and governance through law and policy (daṇḍanīti). Together they balance spiritual authority, rational discernment, wealth-creation, and just administration.

In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the Bharata prince on dharma and governance. Here he points to a referenced treatise/teaching in which these broad sciences are systematically explained, emphasizing the intellectual foundations of righteous rule.