Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)

जित्वा रथसहस््राणि तावकानां महारथा: । सिंहनादरवांश्वक्रु: पाण्डवा जितकाशिन:,प्रजानाथ! विजयसे उललसित होनेवाले रणोन्मत्त पाण्डव महारथी आपके पुत्र दुर्योधन, कर्ण, द्रोणाचार्य तथा शूरवीर अश्वत्थामाके देखते-देखते आपकी सेनाके सहस्रों रथियोंको परास्त करके सिंहनाद करने लगे

sañjaya uvāca | jitvā ratha-sahasrāṇi tāvakānāṁ mahā-rathāḥ | siṁha-nāda-ravāṁś cakruḥ pāṇḍavā jita-kāśinaḥ prajānātha |

Sañjaya dit : Après avoir vaincu des milliers de chars de ton camp, les grands guerriers en char des Pāṇḍava—ivres de victoire—poussèrent des clameurs de bataille pareilles au rugissement du lion, ô seigneur des peuples. Dans le cadre éthique de l’épopée, ce cri n’est pas simple orgueil : il marque la montée du courage après avoir surmonté une force écrasante, et il accroît l’élan tragique de la guerre, où prouesse et devoir se heurtent à une destruction toujours plus vaste.

जित्वाhaving conquered
जित्वा:
Karma
TypeVerb
Rootजि (√जि)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
रथchariots
रथ:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Plural
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootसहस्र
FormNeuter, Accusative, Plural
तावकानाम्of your (side)
तावकानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतावक
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
महारथाःgreat chariot-warriors
महारथाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Plural
सिंहनादlion-roar
सिंहनाद:
Karma
TypeNoun
Rootसिंहनाद
FormMasculine, Accusative, Singular
रवान्cries/sounds
रवान्:
Karma
TypeNoun
Rootरव
FormMasculine, Accusative, Plural
चक्रुःmade/uttered
चक्रुः:
Karta
TypeVerb
Rootकृ (√कृ)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Plural, Parasmaipada
पाण्डवाःthe Pandavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
जितhaving conquered
जित:
Karta
TypeAdjective
Rootजि (√जि)
Formक्त (past passive participle used adjectivally), Masculine, Nominative, Plural
काशिनःshining/splendid
काशिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootकाशिन्
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pāṇḍavas
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by address prajānātha)
K
Kaurava army (tāvakāḥ)
C
Chariots (ratha)

Educational Q&A

The verse highlights how battlefield success fuels collective morale and momentum; ethically, it underscores the Mahābhārata’s tension between rightful duty (kṣatriya action) and the escalating human cost of victory in war.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍava elite warriors have defeated vast numbers of Kaurava chariot-units and, exhilarated by that success, raise loud lion-like victory cries.