Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 147›Shloka 9
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 9

Jvara-Nidāna-Lakṣaṇa: Causes, Doṣic Types, Āma/Nirāma Stages, and Prognosis of Fever

Devanagari script

यथा स्वलिङ्गं संसर्गे ज्वरसंसर्गजो ऽपि वा / शिरोर्तिमूर्छावमिदेहदाहकण्ठास्यशोषारुचिपर्वभेदाः / उन्निद्रता संभ्रमरोमहर्षा जृंभातिवाक्त्वं पवनात्सपित्तात्

Transliteration

yathā svaliṅgaṃ saṃsarge jvarasaṃsargajo 'pi vā / śirortimūrchāvamidehadāhakaṇṭhāsyaśoṣāruciparvabhedāḥ / unnidratā saṃbhramaromaharṣā jṛṃbhātivāktvaṃ pavanātsapittāt

Translation

De même que les signes propres apparaissent par le contact, de même la fièvre peut naître de la fréquentation de la fièvre d’autrui. D’un vāta aggravé uni à pitta proviennent : céphalée, douleur au cœur, évanouissement, vomissement, brûlure du corps, sécheresse de la gorge et de la bouche, perte d’appétit et douleurs des articulations; s’y ajoutent insomnie, agitation, horripilation, bâillements et loquacité excessive.

Word by Word
यथाas, according to
यथा:
Sambandha (Adverbial relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'as/according to')
स्वलिङ्गम्one’s own characteristic sign
स्वलिङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारयः (स्वं लिङ्गम्)
संसर्गेin association/combination
संसर्गे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
ज्वरसंसर्गजःarising from mixed/combined fever
ज्वरसंसर्गजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootज्वर (प्रातिपदिक) + संसर्ग (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (ज्वरस्य संसर्गः; तस्मात् जातः)
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-भावार्थक-अव्यय (particle: 'also/even')
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
शिरोर्तिःheadache
शिरोर्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक) + ऋति/अर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (शिरसः अर्तिः)
मूर्छाfainting, swoon
मूर्छा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमूर्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वमिvomiting
वमि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
देहदाहःburning sensation in the body
देहदाहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक) + दाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (देहस्य दाहः)
कण्ठास्यशोषःdryness of throat and mouth
कण्ठास्यशोषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक) + शोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्वन्द्व-तत्पुरुष-समाससदृशः: (कण्ठस्य च आस्यस्य च शोषः)
अरुचिःloss of taste/appetite
अरुचिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअरुचि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
पर्वभेदाःjoint pains (splitting of joints)
पर्वभेदाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्व (प्रातिपदिक) + भेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुषः (पर्वणां भेदाः)
उन्निद्रताsleeplessness
उन्निद्रता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउत् + निद्रा (प्रातिपदिक) → उन्निद्रता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
संभ्रमःconfusion, agitation
संभ्रमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंभ्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
रोमहर्षाःgoosebumps, horripilation
रोमहर्षाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरोम (प्रातिपदिक) + हर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुषः (रोम्णां हर्षाः)
जृंभाyawning
जृंभा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजृंभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अतिवाक्त्वम्excessive talkativeness
अतिवाक्त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअति (अव्यय/उपसर्गभाव) + वाक्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अव्ययीभावः (अति + वाक्त्वम्)
पवनात्from vāta (wind-doṣa)
पवनात्:
Apadana (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootपवन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
सपित्तात्together with pitta (i.e., from vāta with pitta)
सपित्तात्:
Apadana (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootस (अव्यय-सह) + पित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (पित्त-शब्दः), पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अव्ययीभावः (सह पित्तेन)
Speaker

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Medical Ayurveda

Dosha: Vata/Pitta

Philosophical Teaching

Concept: Saṃsarga (contact/association) can transmit disease; wise restraint and care prevent harm to self and others.

Vedantic Theme: Interdependence (paraspara-sambandha) in embodied life; ethical responsibility arises from shared vulnerability.

Application: Recognize vāta-pitta fever signs; reduce exposure, rest, hydrate appropriately, and seek treatment; practice isolation/hygiene when fever spreads by contact.

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: karuna

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.147.10 (kapha-vāta jvara); Garuda Purana 1.147.11 (kapha-pitta jvara)

FAQs

This verse shows the Purana’s practical, Ayurvedic-style mapping of disease signs to vāta and pitta aggravation, helping identify the underlying doṣic cause rather than treating symptoms alone.

It states that fever can manifest through association/contact, implying communicability, and then lists the characteristic symptom cluster seen when vāta combines with pitta.

Use the symptom cluster (burning, dryness, insomnia, agitation, joint pains) as a cue to seek timely care, rest, and cooling/soothing measures, and observe hygiene to reduce spread when fever is contagious.

←Previous Verse
Next Verse→