Next Verse

Shloka 1

Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन

इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते उत्तरभागे चतुर्थ उपसंहारपादे प्रतिसर्गो नाम तृतीयो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः श्रुतं सुमहदाख्यानं भवता परिकीर्त्तितम् / प्रजानां मनुभिः सार्द्धं देवानामृषिभिः सह

iti śrī brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte uttarabhāge caturtha upasaṃhārapāde pratisargo nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ śrutaṃ sumahadākhyānaṃ bhavatā parikīrttitam / prajānāṃ manubhiḥ sārddhaṃ devānāmṛṣibhiḥ saha

Ainsi, dans le Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa proclamé par Vāyu, dans la partie ultérieure, au quatrième pāda de conclusion, se trouve le troisième chapitre nommé Pratisarga. Les Ṛṣi dirent : «Nous avons entendu le très grand récit que tu as célébré, au sujet des créatures avec les Manu, et des dieux avec les Ṛṣi».

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), colophon marker (इति)
śrīrevered; auspicious
śrī:
Sambandha (सम्बन्ध/honorific qualifier)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Indeclinable honorific in compounds/usage (श्री-उपपद)
brahmāṇḍein the Brahmāṇḍa (Purāṇa)
brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootbrahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
mahāpurāṇein the great Purāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; compound: mahā + purāṇa
vāyuproktespoken by Vāyu
vāyuprokte:
Sambandha (सम्बन्ध/qualifier)
TypeAdjective
Rootvāyu-prokta (प्रातिपदिक; कृदन्त from √vac/√brū? prokta = √vac (वच्) क्त)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; PPP prokta (क्त) with agent vāyu-; agrees with mahāpurāṇe
uttarabhāgein the latter section
uttarabhāge:
Adhikarana (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootuttarabhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; compound: uttara + bhāga
caturthein the fourth
caturthe:
Sambandha (सम्बन्ध/qualifier)
TypeAdjective
Rootcaturtha (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; ordinal; agrees with pāde
upasaṃhārapādein the concluding quarter/section
upasaṃhārapāde:
Adhikarana (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootupasaṃhāra-pāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; compound: upasaṃhāra + pāda
pratisargaḥPratisarga
pratisargaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootpratisarga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/naming)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), nomenclative particle (नाम)
tṛtīyaḥthird
tṛtīyaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/qualifier)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ordinal; agrees with adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
ṛṣayaḥthe sages
ṛṣayaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Root√vac (वच्) धातु
FormLiṭ (लिट्/perfect), Parasmaipada, Prathama-puruṣa (3rd person/प्रथम), Plural (बहुवचन)
śrutamheard
śrutam:
Karma (कर्म/object)
TypeVerb
Rootśruta (कृदन्त; √śru (श्रु) धातु)
FormPast passive participle (क्त/PPP) used predicatively; Neuter, Nominative/Accusative, Singular; here as object-complement with implicit 'we have heard'
su-mahat-ākhyānama very great narrative
su-mahat-ākhyānam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootsu + mahat + ākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; compound: su (intensifier) + mahat (great) + ākhyāna (narrative)
bhavatāby you
bhavatā:
Karana (करण/agent in passive)
TypeNoun
Rootbhavat (भवत्-प्रातिपदिक; honorific pronoun)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; honorific 'by you'
parikīrttitamfully narrated
parikīrttitam:
Karma (कर्म/predicate complement in passive)
TypeVerb
Rootparikīrtita (कृदन्त; pari+√kīrt (कीर्त्) धातु)
FormPast passive participle (क्त/PPP), Neuter, Nominative/Accusative, Singular; agrees with ākhyānam
prajānāmof creatures/subjects
prajānām:
Sambandha (सम्बन्ध/of)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural
manubhiḥwith the Manus
manubhiḥ:
Sahakāraka (सहकारक/association)
TypeNoun
Rootmanu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural
sārddhamtogether with
sārddham:
Sahakāraka (सहकारक/with)
TypeIndeclinable
Rootsārddham (अव्यय)
FormAvyaya, postposition/adverb meaning 'together with' (सह-अर्थक)
devānāmof the gods
devānām:
Sambandha (सम्बन्ध/of)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural
ṛṣibhiḥwith sages
ṛṣibhiḥ:
Sahakāraka (सहकारक/association)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural
sahawith
saha:
Sahakāraka (सहकारक/with)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormAvyaya, postposition meaning 'with' (सह)