Shloka 34
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तयोः प्रवर्त्तकं मध्ये इहैवावर्त्तकं रजः / इत्येवं परिवर्तन्तेत्रयश्चेतोगुणात्मकाः
Transliteration
tayoḥ pravarttakaṃ madhye ihaivāvarttakaṃ rajaḥ / ityevaṃ parivartantetrayaścetoguṇātmakāḥ
Translation
Entre les deux, Rajas est ici l’impulsion et le mouvement tournant. Ainsi, les trois guṇa du mental se transforment sans cesse.
Word by Word
तयोःof those two
तयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), द्विवचन; सर्वनाम
प्रवर्तकम्the activator / impeller
प्रवर्तकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रवर्तक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (कर्तृवाचक: ‘causing to act’)
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
इहhere
इह:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
एवindeed / just
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (particle of emphasis)
आवर्तकम्the one that causes rotation/oscillation
आवर्तकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआवर्तक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (causing turning/whirling)
रजःrajas (activity/passion)
रजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इतिthus
इति:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यर्थक निपात (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: ‘in this manner’)
परिवर्तन्तेkeep revolving / change cyclically
परिवर्तन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि√वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
त्रयःthe three
त्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्यावाचक
चेतोगुणात्मकाःhaving the nature of mental qualities
चेतोगुणात्मकाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचेतस्-गुण-आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुषः (चेतसः गुणाः येषां ते / चेतोगुणस्वभावाः)