Shloka 18
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
सर्वमापूरयच्छब्दैः सुमहत्तत्प्रकाशते / तस्मिंल्लीने तदा शिष्टमाकाशं शब्दलक्षणम्
Transliteration
sarvamāpūrayacchabdaiḥ sumahattatprakāśate / tasmiṃllīne tadā śiṣṭamākāśaṃ śabdalakṣaṇam
Translation
En emplissant tout de sons, le Mahatattva, immensément grand, se révèle. Lorsqu’il s’y résorbe, il ne demeure alors que l’ākāśa, marqué par le son.
Word by Word
सर्वम्all (everything)
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; sarva- (neut.) nominative/accusative singular
आपूरयत्filled
आपूरयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√पूरय् (धातु; पूरयति-कारक, causative of √पॄ/पूर्)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada; ‘filled’
शब्दैःwith sounds
शब्दैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; instrumental plural
सु-महत्very great
सु-महत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; adjective agreeing with ‘तत्/आकाशम्’ (understood)
तत्that (entity)
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative pronoun
प्रकाशतेshines forth / becomes manifest
प्रकाशते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√काश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘shines/appears’
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative singular
लीने(when) merged/dissolved
लीने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Root√ली (धातु)
Formक्त (past passive participle), सप्तमी (7), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; locative absolute with ‘तस्मिन्’ = ‘when it had merged’
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
शिष्टम्remaining
शिष्टम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘remaining’ qualifying ‘आकाशम्’
आकाशम्ether/space
आकाशम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; nominative/accusative singular
शब्द-लक्षणम्characterized by sound
शब्द-लक्षणम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशब्द (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘having sound as its characteristic’