Shloka 6
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
विम्रष्टव्यमिदं कार्यं प्रवृत्तिस्तत्र कीदृशी / महादेव्याश्च हृदये कः प्रसंगः प्रवर्तते
Transliteration
vimraṣṭavyamidaṃ kāryaṃ pravṛttistatra kīdṛśī / mahādevyāśca hṛdaye kaḥ prasaṃgaḥ pravartate
Translation
Il faut élucider cette affaire : quelle fut la tournure des événements en ce lieu ? Et dans le cœur de la Mahādevī, quel lien, quel dessein se met en mouvement ?
Word by Word
विम्रष्टव्यम्to be examined
विम्रष्टव्यम्:
क्रिया (विधेय/Obligation predicate)
TypeVerb
Rootवि-मृश् (धातु) → विम्रष्टव्य (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/future passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘विम्रष्टव्यम्’ = should be investigated
इदम्this
इदम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
कार्यम्matter/task
कार्यम्:
कर्म (Object/apposition)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक; √कृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
प्रवृत्तिःcourse of events/activity
प्रवृत्तिः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति (प्रातिपदिक; प्र-√वृत्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (स्थान/Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
कीदृशीof what kind?
कीदृशी:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootकीदृश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक-विशेषण (interrogative adjective)
महादेव्याःof the Great Goddess
महादेव्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमहादेवी (प्रातिपदिक; महा+देवी)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारयः (great goddess)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
हृदयेin (her) heart
हृदये:
अधिकरण (स्थान/Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
कःwhat/which
कः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक
प्रसङ्गःoccasion/connection/motive
प्रसङ्गः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रवर्ततेproceeds/arises
प्रवर्तते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र-वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद