Shloka 46
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
प्रीतिमानभवद्ब्रह्मा ततो ऽन्यं नाभिमन्यत / सर्गमन्यं सिमृक्षुस्तं साधकं पुनरीश्वरः
Transliteration
prītimānabhavadbrahmā tato 'nyaṃ nābhimanyata / sargamanyaṃ simṛkṣustaṃ sādhakaṃ punarīśvaraḥ
Translation
Alors Brahma fut rempli de joie et ne considéra nul autre. Puis le Seigneur, désirant une autre création, stimula de nouveau cet accomplisseur.
Word by Word
प्रीतिमान्joyful/possessed of delight
प्रीतिमान्:
विशेषण (of ब्रह्मा)
TypeAdjective
Rootप्रीति + मतुप् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मतुपन्त (possessive adjective)
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया (Verb/action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ततःthereafter/then
ततः:
काल/हेतु-सम्बन्ध (contextual)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (from that/thereafter)
अन्यम्another (one)
अन्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
अभिमन्यतthought/considered
अभिमन्यत:
क्रिया (Verb/action)
TypeVerb
Rootअभि-मन्य् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
सर्गम्creation
सर्गम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
अन्यम्another/different
अन्यम्:
विशेषण (of कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of सर्गम्)
सिमृक्षुःdesiring to (create/undertake)
सिमृक्षुः:
विशेषण (of ईश्वरः)
TypeVerb
Rootसम्-ईक्ष् (धातु)
Formइच्छार्थक ‘उ’/‘षु’ प्रत्ययान्त कृदन्त (desiderative/intentive adjective); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—‘ईक्षितुम् इच्छन्’ (wishing to undertake/consider)
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
साधकम्accomplishing/effective
साधकम्:
विशेषण (of कर्म)
TypeAdjective
Rootसाधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of तम्)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (manner/time)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक अव्यय (adverb)
ईश्वरःthe Lord
ईश्वरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन