Shloka 21
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
लोभेन हतविज्ञानस्तदादातुमुपाक्रमत् / नैमिषेयास्ततस्तस्य चुक्रुधुर्नृपतिं भृशम्
Transliteration
lobhena hatavijñānastadādātumupākramat / naimiṣeyāstatastasya cukrudhurnṛpatiṃ bhṛśam
Translation
La convoitise lui ôta le discernement et il entreprit de s’en emparer. Alors les sages de Naimisha s’irritèrent violemment contre ce roi.
Word by Word
लोभेनby greed
लोभेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
हतविज्ञानःone whose discernment was destroyed
हतविज्ञानः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootहत + विज्ञान (प्रातिपदिक); हत (कृदन्त/ppp from √हन्) + विज्ञान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (हतं विज्ञानं यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of implied subject, i.e., Purūravas)
तत्that (golden enclosure)
तत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आदातुम्to take away
आदातुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु) → आदातुम् (कृदन्त, तुमुन्/infinitive)
Formकृदन्त (infinitive/तुमुन्); प्रयोजनार्थ (purpose)
उपाक्रमत्began / attempted
उपाक्रमत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootउप + क्रम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नैमिषेयाःthe Naimiṣeyas
नैमिषेयाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनैमिषेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
चुक्रुधुःbecame angry
चुक्रुधुः:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootक्रुध् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
नृपतिम्at the king
नृपतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भृशम्greatly / intensely
भृशम्:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)