Shloka 81
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
महेन्द्रभयवित्रस्ताः पक्षच्छे दभयात्पुरा / यदेतद्दृश्यते चन्द्रे श्वेते कृष्णशशाकृति
Transliteration
mahendrabhayavitrastāḥ pakṣacche dabhayātpurā / yadetaddṛśyate candre śvete kṛṣṇaśaśākṛti
Translation
Autrefois, saisis de peur devant Mahendra et craignant qu’on ne leur tranche les ailes, on voit dans la lune blanche la forme du lièvre noir.
Word by Word
महेन्द्रभयवित्रस्ताःfrightened by fear of Mahendra
महेन्द्रभयवित्रस्ताः:
कर्ता (Kartā/Subject; qualifies implied ‘पर्वताः’)
TypeAdjective
Rootमहेन्द्र + भय + वित्रस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (वि+त्रस् धातोः) ‘frightened’; तत्पुरुषसमासः (महेन्द्रस्य भयेन वित्रस्ताः)
पक्षच्छेदभयात्from fear of wing-cutting
पक्षच्छेदभयात्:
अपादान (Apādāna/Source-cause)
TypeNoun
Rootपक्ष + छेद + भय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (भय), पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुषः (पक्षच्छेदस्य भयम्)
पुराformerly
पुरा:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb: ‘formerly’)
यत्which/that which
यत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
एतत्this
एतत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य सहसंबन्धी
दृश्यतेis seen
दृश्यते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive: ‘is seen’)
चन्द्रेin/on the moon
चन्द्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
श्वेतेwhite
श्वेते:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘चन्द्रे’ इत्यस्य विशेषण
कृष्णशशाकृतिःa black hare-shaped figure
कृष्णशशाकृतिः:
कर्ता (Kartā/Subject; what is seen)
TypeNoun
Rootकृष्ण + शश + आकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (कृष्णा शशाकृतिः)