Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 15
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
मानवः स तु सुद्युम्नः स्त्रीभावमगमत्प्रभुः / सा तु देवी वरं लब्ध्वा निवृत्ता पितरं प्रति
Transliteration
mānavaḥ sa tu sudyumnaḥ strībhāvamagamatprabhuḥ / sā tu devī varaṃ labdhvā nivṛttā pitaraṃ prati
Translation
Ce Sudyumna, seigneur parmi les hommes, entra dans l’état de femme. Et la déesse, ayant obtenu la grâce, retourna vers son père.
Word by Word
मानवःthe man/human
मानवः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अनुवाद-निपात (particle)
सुद्युम्नःSudyumna
सुद्युम्नः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुद्युम्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य अप्पोजिशन्
स्त्रीभावम्womanhood/female state
स्त्रीभावम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (स्त्रियाः भावः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अगमत्went/attained
अगमत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
प्रभुःthe lord/master
प्रभुः:
कर्ता (Subject-qualifier)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम्
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
देवीthe goddess
देवी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वरम्a boon
वरम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
लब्ध्वाhaving obtained
लब्ध्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
निवृत्ताreturned/turned back
निवृत्ता:
कर्ता (Subject-qualifier)
TypeVerb
Rootनि-वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम्
पितरम्to (her) father
पितरम्:
कर्म (Goal/Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/सम्प्रदानार्थ (Directional)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय/पूर्वपद (preposition-like indeclinable: towards)