Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”

दृष्ट्वा संभ्रान्तमनसो बभूवुः सचराचराः / सदिग्दाहभ्रपटलैरभवन्संवृता दिशः

dṛṣṭvā saṃbhrāntamanaso babhūvuḥ sacarācarāḥ / sadigdāhabhrapaṭalairabhavansaṃvṛtā diśaḥ

À cette vue, tous les êtres, mobiles et immobiles, furent saisis de trouble. Les directions furent enveloppées de nappes de nuées et de fumées, comme si les horizons brûlaient.

दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय-भाव (Gerund/Absolutive), from √दृश्; ‘having seen’
संभ्रान्त-मनसःwith bewildered minds
संभ्रान्त-मनसः:
कर्तृ-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंभ्रान्त (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; ‘whose minds are bewildered’
बभूवुःbecame / were
बभूवुः:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (Plural)
स-चर-अचराःall mobile and immobile beings
स-चर-अचराः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootचर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (इतरेतर); Masculine, Nominative (1st), Plural; ‘moving and unmoving (beings)’
स-दिक्-दाह-भ्र-पटलैःby cloud-masses of directional burning
स-दिक्-दाह-भ्र-पटलैः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootदिक् (प्रातिपदिक) + दाह (प्रातिपदिक) + भ्र (प्रातिपदिक) + पटल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative); Neuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural; ‘by masses of clouds (भ्र) of burning in the directions’
अभवन्became / were
अभवन्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (Plural)
संवृताःcovered, enveloped
संवृताः:
कर्तृ-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंवृत (प्रातिपदिक; √वृ ‘to cover’ + सम्, क्त)
Formकृत्-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle/क्त); Feminine, Nominative (1st), Plural; agrees with ‘दिशः’
दिशःthe directions
दिशः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural