Shloka 13
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
खनद्भिः सागरैर्भूमिं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे / सतीर्थं तन्महाक्षेत्रं पतितं सागरांभसि
Transliteration
khanadbhiḥ sāgarairbhūmiṃ kasmiṃścitkāraṇāntare / satīrthaṃ tanmahākṣetraṃ patitaṃ sāgarāṃbhasi
Translation
Pour quelque autre raison, les mers creusèrent la terre ; ainsi ce grand kṣetra, avec ses tīrtha, tomba dans les eaux de l’océan.
Word by Word
खनद्भिःby (the) digging
खनद्भिः:
करणविशेषण
TypeAdjective
Rootखन् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कर्तरि (present active participle) ‘digging’; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; qualifies सागरैः
सागरैःby the oceans/seas
सागरैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
भूमिम्the earth/land
भूमिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कस्मिन्in some/which
कस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; interrogative ‘in what’
चित्some
चित्:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
Formअव्यय-निपात (enclitic particle) = ‘some/any’ (indefinitizing)
कारणान्तरेin another circumstance/cause
कारणान्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: कारणस्य अन्तरम्/अन्यत् (another cause); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; with कस्मिन्
सतीर्थम्together with its sacred fords
सतीर्थम्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव: स + तीर्थम् → ‘with its tīrthas’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies महाक्षेत्रम्
तत्that
तत्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative adjective qualifying महाक्षेत्रम्
महाक्षेत्रम्the great sacred region
महाक्षेत्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: महत् क्षेत्रम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पतितम्fallen
पतितम्:
विधेय/कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootपत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकालिक विशेषण ‘fallen’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate of महाक्षेत्रम्
सागराम्भसिin the sea-water
सागराम्भसि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक) + अम्भस् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: सागरस्य अम्भसि (in the water of the sea); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन