Shloka 57
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
ततस्तन्निलयाः सर्वे तदुद्धाराभिकाङ्क्षिणः / सह्याद्रेर्भृगुशार्दूलं द्रष्टुकामा ययुर्नृप
Transliteration
tatastannilayāḥ sarve taduddhārābhikāṅkṣiṇaḥ / sahyādrerbhṛguśārdūlaṃ draṣṭukāmā yayurnṛpa
Translation
Alors tous les habitants de ce lieu, désirant sa délivrance, ô roi, partirent pour voir le « Bhṛgu-Śārdūla » du Sahyādri.
Word by Word
ततःthen; thereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
Formअव्यय; अपादान/कालार्थक (thereupon/from that)
तत्that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धे (used as determiner ‘of that’), एकवचन; ‘तन्निलयाः’ इत्यत्र पूर्वपद-निर्देशक
निलयाःdwellers; residents
निलयाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
तत्that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धे/निर्देशक, एकवचन; ‘तदुद्धार’ इत्यत्र
उद्धारraising up; rescue
उद्धार:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउद्+हृ (धातु) → उद्धार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया/षष्ठी-सम्बन्धे समासान्तर्गत; अर्थः ‘उत्थापन/उद्धरण’
अभिकाङ्क्षिणःdesiring; longing for
अभिकाङ्क्षिणः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि+काङ्क्ष् (धातु) + इनि (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त-प्रातिपदिक (desiderative sense: wishing), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
सह्याद्रेःof the Sahya mountain
सह्याद्रेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसह्याद्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th, Genitive), एकवचन; समासः सह्य+अद्रि (कर्मधारय/तत्पुरुष: ‘Sahya mountain’)
भृगुशार्दूलम्Bhṛgu-śārdūla (best of Bhṛgus)
भृगुशार्दूलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभृगु+शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः भृगु-शार्दूल (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘tiger among Bhṛgus’/epithet)
द्रष्टुकामाःwishing to see
द्रष्टुकामाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्रष्टु (तुमुन्-अन्त, कृदन्त) + काम (प्रातिपदिक)
Formसमासः द्रष्टु+काम (उपपद-तत्पुरुष: ‘desirous to see’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
ययुःthey went
ययुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट्/लङ्-प्रयोगभेदे; अत्र लिट् (Perfect) परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन (they went)
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th, Vocative), एकवचन