Previous Verse
Next Verse

Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 17

सगरदिग्विजयः

Sagara’s World-Conquest / Digvijaya

संकेताविषयान्तराभ्युपगमाः सर्वे ऽपि सोपायनाः कृत्वा सैन्यनिवेशनानि परितः पुर्याः पृथक् पार्थिवाः / द्रष्टुं काङ्क्षितराजकाः सतनयाविज्ञापयन्तो मुहुर्द्वास्थैरेव नरेश्वराय सुचिरं वत्स्यन्तमन्तःपुरे

saṃketāviṣayāntarābhyupagamāḥ sarve 'pi sopāyanāḥ kṛtvā sainyaniveśanāni paritaḥ puryāḥ pṛthak pārthivāḥ / draṣṭuṃ kāṅkṣitarājakāḥ satanayāvijñāpayanto muhurdvāsthaireva nareśvarāya suciraṃ vatsyantamantaḥpure

Tous les rois, ayant accepté selon le signe diverses dispositions et apporté des présents, établirent séparément leurs campements tout autour de la cité. Désireux de voir le roi tant attendu, eux et leurs fils faisaient sans cesse porter, par les gardiens de la porte, des requêtes au naraśvara, comme s’il demeurait longtemps dans l’appartement intérieur.

saṃketa-aviṣaya-antara-abhyupagamāḥapproaches/entries into other (non-appointed) matters/places
saṃketa-aviṣaya-antara-abhyupagamāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃketa (प्रातिपदिक) + aviṣaya (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक) + abhyupagama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; बहुपद-तत्पुरुषः (determinative chain)
sarveall
sarve:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; pronoun/adjective used substantively
apialso, even
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (समुच्चय/अपि)
sa-upāyanāḥwith gifts
sa-upāyanāḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (सह/सहित, उपसर्गवत्) + upāyana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; समासः—सह-तत्पुरुषः ‘upāyanaiḥ saha’ (with gifts) qualifying sarve/pārthivāḥ
kṛtvāhaving made/arranged
kṛtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√kṛ (कृ धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा)
sainya-niveśanānimilitary encampments
sainya-niveśanāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsainya (प्रातिपदिक) + niveśana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Plural; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः ‘sainyasya niveśanāni’
paritaḥaround
paritaḥ:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootparitaḥ (अव्यय)
FormAdverb/Preposition (परितः = around)
puryāḥof the city
puryāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpurī/pur (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
pṛthakseparately
pṛthak:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpṛthak (अव्यय)
FormAdverb
pārthivāḥkings
pārthivāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpārthiva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural
draṣṭumto see
draṣṭum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (दृश् धातु)
FormInfinitive (तुमुन्) expressing purpose
kāṅkṣita-rājakāḥdesiring (to see) the king
kāṅkṣita-rājakāḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootkāṅkṣita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + rājan (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; समासः—तत्पुरुषः ‘kāṅkṣitaṃ rājānaṃ (draṣṭum)’ = desiring the king
sa-tanayāḥtogether with (their) sons
sa-tanayāḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (सह) + tanaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; सह-तत्पुरुषः ‘tanayaiḥ saha’ (with their sons) qualifying pārthivāḥ
vijñāpayantaḥinforming, requesting (to be announced)
vijñāpayantaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi-√jñap (ज्ञप् धातु) + vijñāpayant (कृदन्त)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agreeing with pārthivāḥ
muhuḥagain and again
muhuḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootmuhuḥ (अव्यय)
FormAdverb (frequency)
dvāsthaiḥby the doorkeepers
dvāsthaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootdvāstha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural
evaindeed, only
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (निश्चय/अवधारण)
nareśvarāyato the lord of men (king)
nareśvarāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dative (4th/चतुर्थी), Singular; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः ‘narāṇām īśvaraḥ’
suciramfor a long time
suciram:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsuciram (अव्यय/नपुंसकलिङ्ग-रूप)
FormAdverb (time)
vatsyantamwho will stay/remain
vatsyantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√vas (वस् धातु)
FormFuture active participle (शतृ-भविष्यत्), Masculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifying nareśvaram (understood)
antaḥpurein the inner palace
antaḥpure:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootantaḥpura (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; समासः—तत्पुरुषः ‘antaḥ (gṛhe) puraṃ’ = inner palace