Shloka 25
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
तत्त्वं धैर्यधनो भूत्वा परिसांत्वय मातरम् / रुदतीं बत वैधव्यशं कापहतचेतनाम्
Transliteration
tattvaṃ dhairyadhano bhūtvā parisāṃtvaya mātaram / rudatīṃ bata vaidhavyaśaṃ kāpahatacetanām
Translation
Par conséquent, devenant riche de patience, console ta mère qui pleure, hélas, frappée par le chagrin du veuvage et dont la conscience est perdue.
Word by Word
तत्त्वम्truth; truly
तत्त्वम्:
Sambandha (सम्बन्ध/भावार्थ)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; adverbial accusative/nominal: 'in truth/indeed'
धैर्य-धनःone whose wealth is courage; courageous
धैर्य-धनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधैर्य (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: धैर्यं धनम् यस्य/धैर्यरूपं धनम्; used as epithet
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), 'having become'
परि-सांत्वयconsole
परि-सांत्वय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + सम् + त्वि/तव्? (धातु: सान्त्वय/सान्त्व् causative from √तव्/√त्वि not standard; here from √सान्त्व् denom. 'to console')
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद; 'console!'
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
रुदतीम्weeping
रुदतीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरुद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमानकृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; qualifies 'मातरम्'
बतalas; indeed
बत:
Sambandha (सम्बन्ध/भावार्थ)
TypeIndeclinable
Rootबत (अव्यय)
Formनिपात (particle/exclamation)
वैधव्य-शम्relief from widowhood (grief)
वैधव्य-शम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैधव्य (प्रातिपदिक) + शम् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: वैधव्यस्य शमः (cessation/relief of widowhood/grief)
कापहत-चेतनाम्whose consciousness is struck down by misfortune
कापहत-चेतनाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootका (प्रातिपदिक, 'misfortune') + अपहत (कृदन्त from √हन् with अप-; प्रातिपदिक) + चेतना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; तत्पुरुषः: कया अपहता चेतना यस्याः; qualifies 'मातरम्'