Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor

Arjunopākhyāna Context

व्यभ्राजतावनिपतिर्विशदैः समन्ताच्छीतांशुरश्मिनिकरैरिव मन्दराद्रिः / ब्राह्मीं तपःश्रिय मुदारगणमचिन्त्यां लोकेषु दुर्लभतरां स्पृहणीयशोभाम्

vyabhrājatāvanipatirviśadaiḥ samantācchītāṃśuraśminikarairiva mandarādriḥ / brāhmīṃ tapaḥśriya mudāragaṇamacintyāṃ lokeṣu durlabhatarāṃ spṛhaṇīyaśobhām

Le roi rayonnait de toutes parts d’une clarté limpide, tel le mont Mandara baigné de gerbes de rayons lunaires. Il avait obtenu la brāhmī tapaḥ-śrī, la splendeur de l’ascèse brahmique—noble, inconcevable, très rare dans les mondes et d’une beauté ardemment désirée.

vyabhrājatshone forth
vyabhrājat:
Kriyā (क्रिया/verb)
TypeVerb
Rootvi-√bhrāj (भ्राज् धातु)
FormLaṅ (लङ्, imperfect/past), Prathama puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
avanipatiḥthe king, lord of the earth
avanipatiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootavani (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; (avanyāḥ patiḥ)
viśadaiḥwith bright/clear
viśadaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootviśada (प्रातिपदिक)
FormPuṃ/Napuṃ, Tṛtīyā, Bahuvacana; विशेषण to following noun
samantātall around
samantāt:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Scope)
TypeIndeclinable
Rootsamantāt (अव्यय)
FormDeśavyaya (spatial adverb)
śīta-aṃśu-raśmi-nikaraiḥwith clusters of moonbeams
śīta-aṃśu-raśmi-nikaraiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootśīta (प्रातिपदिक) + aṃśu (प्रातिपदिक) + raśmi (प्रातिपदिक) + nikara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Bahuvacana; (śītāṃśoḥ raśmi-nikaraiḥ)
ivalike
iva:
Upamā (उपमा-marker)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-vācaka avyaya
mandara-adriḥMount Mandara
mandara-adriḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootmandara (प्रातिपदिक) + adri (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; upamāna
brāhmīmBrahmic, sacred
brāhmīm:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootbrāhmī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; विशेषण to tapaḥśriyam
tapaḥ-śriyamthe splendor of austerity
tapaḥ-śriyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक) + śrī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; (tapaḥ-śrīḥ)
udāra-gaṇamnoble in multitude/abundance
udāra-gaṇam:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootudāra (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसak, Dvitīyā, Ekavacana; विशेषण to tapaḥśriyam (as a qualifying epithet)
acintyāminconceivable
acintyām:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootacintya (कृदन्त/प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; विशेषण
lokeṣuin the worlds
lokeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī, Bahuvacana
durlabhatarāmeven rarer, very hard to obtain
durlabhatarām:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक) + tara (तद्धित/तरप् comparative)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; comparative adjective
spṛhaṇīya-śobhāmbeauty worthy of longing
spṛhaṇīya-śobhām:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootspṛhaṇīya (कृदन्त/प्रातिपदिक) + śobhā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; (spṛhaṇīyā śobhā yasyāḥ) as determinative/qualifying compound