Shloka 115
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
पुत्रः सर्वगुणोपेतः प्रजावान्प्रभवेदिति / संयुज्यात्मानमेवन्तु तपसा भावितः प्रभुः
Transliteration
putraḥ sarvaguṇopetaḥ prajāvānprabhavediti / saṃyujyātmānamevantu tapasā bhāvitaḥ prabhuḥ
Translation
« Qu’un fils naisse, pourvu de toutes les qualités et riche en descendance » : tel fut le dessein. Le Seigneur, mûri par l’ascèse, unifia et affermit son propre être.
Word by Word
पुत्रःa son
पुत्रः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता (इति-वाक्ये)
सर्व-गुण-उपेतःendowed with all virtues
सर्व-गुण-उपेतः:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसर्व + गुण + उपेत (प्रातिपदिक; उपेत = उप + इ (धातु) कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रः इति विशेषण; सर्वगुणैः उपेतः (endowed with all qualities)
प्रजावान्possessing progeny
प्रजावान्:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootप्रजा + वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रः इति विशेषण
प्रभवेत्may arise/come into being
प्रभवेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र + भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
निपात (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
संयुज्यhaving united/joined
संयुज्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial; prior action)
TypeVerb
Rootसम् + युज् (धातु) → संयुज्य (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकाल (having joined)
आत्मानम्himself (the self)
आत्मानम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
एवindeed/only
एव:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
तुbut/and
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formसमुच्चय/विरोध-निपात (conjunctive/adversative particle)
तपसाby austerity
तपसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण (instrument)
भावितःwas intensified/imbued (disciplined)
भावितः:
विधेय/क्रिया (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootभू (धातु) → भावित (कृदन्त; causative sense)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रभुः इति विशेष्ये
प्रभुःthe Lord/master
प्रभुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता