Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Viśvarūpa’s Death, Vṛtrāsura’s Manifestation, and the Devas’ Surrender to Nārāyaṇa

विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥

viṣvag vivardhamānaṁ tam iṣu-mātraṁ dine dine dagdha-śaila-pratīkāśaṁ sandhyābhrānīka-varcasam

Tel des flèches lancées vers les quatre directions, le corps de ce démon grandissait de jour en jour. Haut et sombre, il semblait une colline calcinée et luisait comme un éclatant amas de nuées au crépuscule; ses cheveux, sa barbe et sa moustache avaient la couleur du cuivre fondu, et ses yeux perçaient comme le soleil de midi.

viṣvakin all directions, everywhere
viṣvak:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootviṣvak (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), क्रियाविशेषण (adverb)
vivardhamānamgrowing, increasing
vivardhamānam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi√vṛdh (धातु) + śatṛ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषणम्
tamhim/that (object)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
iṣu-mātram(only) arrow-sized, of the measure of an arrow
iṣu-mātram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootiṣu (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (परिमाण/प्रमाण-निर्देशः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
dinein a day
dine:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरणम् (locative)
dineday by day
dine:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्तिः (reduplication for emphasis)
dagdha-śaila-pratīkāśamresembling a burnt mountain
dagdha-śaila-pratīkāśam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdagdha (√dah, क्त-कृदन्त) + śaila (प्रातिपदिक) + pratīkāśa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपमान/सादृश्य-निर्देशः: ‘दग्धशैलस्य प्रतिकाशः’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषणम्
sandhyā-bhra-anīka-varcasamhaving the radiance of twilight-cloud masses
sandhyā-bhra-anīka-varcasam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsandhyā (प्रातिपदिक) + bhra (प्रातिपदिक) + anīka (प्रातिपदिक) + varcas (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वर्ण/तेजः-निर्देशः: ‘सन्ध्याभ्राणीकस्य वर्चस्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषणम्
V
Vṛtrāsura

FAQs

This verse says his form grew in all directions day after day, beginning from the size of an arrow and becoming mountain-like and blazing.

Śukadeva uses vivid similes to convey overwhelming dread and supernatural power—his body looked scorched and immense, yet glowing like dense evening clouds.

The imagery teaches steadiness: external terror can appear to “grow,” but a devotee anchors the mind in dharma and remembrance of the Lord rather than panic.