Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 19

Vibhūti-yoga in the Bhāgavata: The Lord’s Manifest Opulences and the Discipline of Control

Devanagari script

नागेन्द्राणामनन्तोऽहं मृगेन्द्र: श‍ृङ्गिदंष्ट्रिणाम् । आश्रमाणामहं तुर्यो वर्णानां प्रथमोऽनघ ॥ १९ ॥

Transliteration

nāgendrāṇām ananto ’haṁ mṛgendraḥ śṛṅgi-daṁṣṭriṇām āśramāṇām ahaṁ turyo varṇānāṁ prathamo ’nagha

Translation

Ô Uddhava sans faute, parmi les rois des serpents Je suis Anantadeva ; et parmi les bêtes aux cornes ou crocs acérés Je suis le lion, roi des animaux. Parmi les āśramas Je suis le quatrième, le sannyāsa ; et parmi les varṇas Je suis le premier, les brāhmaṇas.

Synonyms

• नागेन्द्राणाम्: of the serpent-kings
• नागेन्द्राणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नाग-इन्द्र (नाग प्रातिपदिक + इन्द्र प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष-प्रातिपदिक ‘नागानाम् इन्द्राः’; षष्ठी, बहुवचन (Gen. pl.)

• अनन्तः: Ananta (Śeṣa)
• अनन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Nom. m. sg.)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन, प्रथमा (Nom. sg.)

• मृगेन्द्रः: lion; lord of beasts
• मृगेन्द्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृग-इन्द्र (मृग प्रातिपदिक + इन्द्र प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मृगाणाम् इन्द्रः’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Nom. m. sg.)

• शृङ्गि-दंष्ट्रिणाम्: of the horned and tusked (animals)
• शृङ्गि-दंष्ट्रिणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शृङ्गिन् (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्वः ‘शृङ्गिणः च दंष्ट्रिणः च’; षष्ठी, बहुवचन (Gen. pl.)

• आश्रमाणाम्: of the āśramas (stages of life)
• आश्रमाणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (Gen. pl.)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन, प्रथमा (Nom. sg.)

• तुर्यः: the fourth
• तुर्यः: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तुर्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रमवाचक विशेषण (ordinal) ‘fourth’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Nom. m. sg.); ‘अहम्’ इत्यस्य पूरक

• वर्णानाम्: of the varṇas (social orders)
• वर्णानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (Gen. pl.)

• प्रथमः: the first
• प्रथमः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: क्रमवाचक विशेषण (ordinal) ‘first’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Nom. m. sg.)

• अनघ: O sinless one
• अनघ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (Voc. m. sg.)

Characters & Entities

• Ananta (Śeṣa)
• Uddhava

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about Ananta (Shesha) and Krishna’s supremacy?

In this verse Krishna states that among the serpent-kings He is Ananta, showing that the greatest supports of cosmic order and devotion are His own manifestations and opulences.

Why did Krishna speak about varna and ashrama to Uddhava in Canto 11?

While instructing Uddhava in the Uddhava Gita, Krishna describes His vibhutis (principal excellences) to help Uddhava see the Lord’s presence in the highest examples of creation and in the dharmic structure of human life.

Practical application of seeing Krishna as the ‘best of everything’ in modern life?

Train the mind to remember God by recognizing excellence and sacred order—using daily encounters with greatness, discipline, and virtue as prompts for devotion and gratitude.