Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 26

Bali Mahārāja Upholds Truth; Vāmana Reveals the Universal Form and Takes the Two Steps

हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥

hṛdy aṅga dharmaṁ stanayor murārer ṛtaṁ ca satyaṁ ca manasy athendum śriyaṁ ca vakṣasy aravinda-hastāṁ kaṇṭhe ca sāmāni samasta-rephān

Ô roi, de Ses paroles naissaient les mètres et mantras védiques; dans la saveur de Sa langue se tenait Varuṇa, seigneur des eaux; dans Ses sourcils, les règles d’interdiction et de prescription; dans Ses paupières, le jour et la nuit. Sur Son front était la colère, sur Ses lèvres l’avidité; dans Son toucher, le désir; dans Sa semence, toutes les eaux; sur Son dos, l’irréligion; dans Ses pas, le feu du yajña; dans Son ombre, la mort; dans Son sourire, la māyā; et dans les poils de Son corps, toutes les herbes médicinales.

indra-pradhānānhaving Indra as leader
indra-pradhānān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootindra + pradhāna (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa-samāsa: ‘with Indra as chief’; Puṁliṅga (m.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Bahuvacana (pl.); viśeṣaṇa of amarān
amarānthe gods
amarān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootamara (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Bahuvacana (pl.)
bhujeṣuin the arms
bhujeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootbhuja (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Bahuvacana (pl.)
tat-karṇayoḥof his two ears
tat-karṇayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + karṇa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (pronominal determinative): ‘of his two ears’; Puṁliṅga (m.), Ṣaṣṭhī-vibhakti (Gen. 6), Dvivacana (du.)
kakubhaḥthe directions (quarters)
kakubhaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkakubh (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Bahuvacana (pl.)
dyauḥthe heaven
dyauḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdyu (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-avyaya (conjunction)
mūrdhnion the head
mūrdhni:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootmūrdhan (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Ekavacana (sg.)
keśeṣuin the hair
keśeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootkeśa (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Bahuvacana (pl.)
meghānclouds
meghān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmegha (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Bahuvacana (pl.)
śvasanambreath; wind
śvasanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśvasana (प्रातिपदिक)
FormNapुṁsaka-liṅga (n.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
nāsikāyāmin the nose
nāsikāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootnāsikā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Ekavacana (sg.)
akṣṇoḥin the two eyes
akṣṇoḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootakṣi (प्रातिपदिक)
FormNapुṁsaka-liṅga (n.), Ṣaṣṭhī/Saptamī-vibhakti (Gen./Loc. 6/7), Dvivacana (du.)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-avyaya (conjunction)
sūryamthe sun
sūryam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
vadanein the mouth/face
vadane:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootvadana (प्रातिपदिक)
FormNapुṁsaka-liṅga (n.), Saptamī-vibhakti (Loc. 7), Ekavacana (sg.)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-avyaya (conjunction)
vahnimfire
vahnim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvahni (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (m.), Dvitīyā-vibhakti (Acc. 2), Ekavacana (sg.)
I
Indra

FAQs

This verse describes the Lord’s viśvarūpa where devas, directions, sky, clouds, wind, sun, and fire are seen as limbs and features of the Supreme—teaching that the cosmos rests within Him.

To show that all controllers (like Indra) and all cosmic functions (directions, sun, wind, fire) are subordinate energies within the Supreme Person, inspiring reverence and devotion.

It cultivates humility and God-consciousness: seeing nature’s forces and life’s order as sacred, one reduces ego and remembers the Supreme behind all powers.