Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

गोपालकपिण्डारकदोहकमन्थकलुब्धकाः शतं शतं धेनूनां हिरण्यभृताः पालयेयुः ॥ कZ_०२.२९.०२ ॥

gopālakapiṇḍārakadohakamanthakalubdhakāḥ śataṃ śataṃ dhenūnāṃ hiraṇyabhṛtāḥ pālayeyuḥ

Les gardiens de vaches—à savoir le gopālaka, le piṇḍāraka, le dohaka, le manthaka et le lubdhaka—rémunérés en numéraire (or), devront chacun entretenir des troupeaux de cent vaches laitières (par unités de cent).

गोपालकcowherds / cattle-keepers
गोपालक:
TypeNoun
Rootगोपालक (गोप + पालक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (समाहार/जातिवाचक-बहुवचन)
पिण्डारकmakers/handlers of dairy lumps/curd-products (pinda-makers)
पिण्डारक:
TypeNoun
Rootपिण्डारक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (जातिवाचक)
दोहकmilkers
दोहक:
TypeNoun
Rootदुह् (दोहक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; कर्तृवाचक-प्रत्यय (ण्वुल्/अक)
मन्थकchurners
मन्थक:
TypeNoun
Rootमन्थ् (मन्थक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; कर्तृवाचक
लुब्धकाःhunters
लुब्धकाः:
TypeNoun
Rootलुब्धक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
शतम्a hundred
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; परिमाणवाचक (अव्ययीभाव-प्राय प्रयोग)
शतम्a hundred (each)
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; पुनरुक्ति द्वारा वितरण/समूह (100 each / by hundreds)
धेनूनाम्of cows (milch-cows)
धेनूनाम्:
TypeNoun
Rootधेनु
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
हिरण्यभृताःpaid in gold / receiving monetary wages
हिरण्यभृताः:
TypeAdjective
Rootहिरण्य-भृत्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘भृत्’ (धृ-धातु) कर्तरि; विशेषणं (गोपालकादीनां)
पालयेयुःshould tend/guard (should look after)
पालयेयुः:
TypeVerb
Rootपाल्
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपद; प्रथमपुरुष बहुवचन; धातु: पाल्; अर्थ: ‘पालनं कुर्युः’
G
gopālaka
P
piṇḍāraka
D
dohaka
M
manthaka
L
lubdhaka

FAQs

It standardizes herd units for budgeting, supervision, and performance comparison—an early administrative ‘unit-cost’ approach.

It institutionalizes division of labor to reduce spoilage/theft, improve output control, and clarify responsibility for each production stage.