Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 25

लाभविघ्नाः कामः कोपः साध्वसं कारुण्यं ह्रीरनार्यभावो मानः सानुक्रोशता परलोकापेक्षा धार्मिकत्वमत्यागित्वं दैन्यमसूया हस्तगतावमानो दौरात्म्यमविश्वासो भयमप्रतीकारः शीतोष्णवर्षाणामाक्षम्यं मङ्गलतिथिनक्षत्रेष्टित्वमिति ॥ कZ_०९.४.२५ ॥

lābhavighnāḥ kāmaḥ kopaḥ sādhvasaṃ kāruṇyaṃ hrīr anāryabhāvo mānaḥ sānukrośatā paralokāpekṣā dhārmikatvam atyāgitvaṃ dainyam asūyā hastagatāvamāno daurātmyam aviśvāso bhayam apratīkāraḥ śītoṣṇavarṣāṇām ākṣamyaṃ maṅgalatithinakṣatreṣṭitvam iti.

Les obstacles au gain sont : la luxure, la colère, la timidité, une pitié mal placée, la honte, une conduite ignoble, l’orgueil, une compassion excessive, l’attente d’une récompense dans l’au-delà, une religiosité ostentatoire, le refus de se défaire (de ce qui doit être dépensé), la misère, l’envie, l’humiliation même après avoir obtenu l’objet, la méchanceté, la défiance, la peur sans contre-mesures, l’intolérance au froid/à la chaleur/à la pluie, et l’obsession des jours et des astres fastes.

लाभ-विघ्नाःobstacles to gain/success
लाभ-विघ्नाः:
TypeNoun
Rootलभ् (लाभ), विघ्न
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; ‘लाभस्य विघ्नाः’
कामःdesire, lust
कामः:
TypeNoun
Rootकाम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
कोपःanger
कोपः:
TypeNoun
Rootकुप् (कोप)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
साध्वसम्fear, panic
साध्वसम्:
TypeNoun
Rootसाध्वस
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
कारुण्यम्pity, compassion (misplaced)
कारुण्यम्:
TypeNoun
Rootकरुण (कारुण्य)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
ह्रीःshame, bashfulness
ह्रीः:
TypeNoun
Rootह्री
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
अनार्य-भावःignoble conduct, baseness
अनार्य-भावः:
TypeNoun
Rootअनार्य, भाव
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘अनार्यः भावः’
मानःpride, arrogance
मानः:
TypeNoun
Rootमान
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
सानुक्रोशताtender-heartedness, excessive sympathy
सानुक्रोशता:
TypeNoun (abstract)
Rootअनुक्रोश, -ता
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘अनुक्रोशः अस्ति यस्याः सा’ → तद्भावः
परलोक-अपेक्षाconcern for the afterlife
परलोक-अपेक्षा:
TypeNoun
Rootपरलोक, अपेक्षा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘परलोकस्य अपेक्षा’
धार्मिकत्वम्being overly ‘righteous’/pious-mindedness
धार्मिकत्वम्:
TypeNoun (abstract)
Rootधार्मिक, -त्व
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
अत्यागित्वम्excessive generosity, over-giving
अत्यागित्वम्:
TypeNoun (abstract)
Rootअ-त्यागिन्, -त्व
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; ‘अत्यागी’ = अत्यन्तं त्यागशीलः
दैन्यम्dejection, wretchedness
दैन्यम्:
TypeNoun
Rootदैन्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
असूयाenvy, jealousy
असूया:
TypeNoun
Rootअसूया
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
हस्तगत-अवमानःa (felt) humiliation at hand / imminent insult
हस्तगत-अवमानः:
TypeNoun
Rootहस्तगत, अवमान
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘हस्तगतः अवमानः’ = प्राप्त/उपस्थितः अपमानः
दौरात्म्यम्wickedness, depravity
दौरात्म्यम्:
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (दौरात्म्य)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
अविश्वासःdistrust, suspicion
अविश्वासः:
TypeNoun
Rootअ-विश्वास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
भयम्fear
भयम्:
TypeNoun
Rootभय
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
अप्रतीकारःlack of countermeasure, helplessness
अप्रतीकारः:
TypeNoun
Rootअ-प्रतीकार
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘प्रतीकार’ = प्रतिविधान/उपायः
शीत-उष्ण-वर्षाणाम्of cold, heat, and rains
शीत-उष्ण-वर्षाणाम्:
TypeNoun
Rootशीत, उष्ण, वर्ष
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन; ‘शीतस्य च उष्णस्य च वर्षस्य च’
अ-क्षम्यम्intolerance, inability to endure
अ-क्षम्यम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootक्षम (क्षम्) + यत् (क्षम्य), अ-
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; ‘असह्यत्वम्/असहनम्’
मङ्गल-तिथि-नक्षत्र-इष्टित्वम्preoccupation with auspicious omens, lunar dates, and constellations
मङ्गल-तिथि-नक्षत्र-इष्टित्वम्:
TypeNoun (abstract)
Rootमङ्गल, तिथि, नक्षत्र, इष्टि/इष्ट (इष्टित्व)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; ‘मङ्गलानि तिथयः नक्षत्राणि च एषाम् इष्टानि’ इति भावः
इतिthus, (these are)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपात; उक्तसमाप्त्यर्थः
G
gain/profit (lābha)
O
omens/astrology (tithi, nakṣatra)

FAQs

Because in administration, outcomes fail as often from the ruler/official’s internal weaknesses (impulse, fear, pride, misplaced pity) as from external constraints; governance requires psychological self-control as a policy tool.

An inability to spend, concede, or part with resources when strategy demands it—blocking investment, alliances, incentives, or timely concessions needed to secure larger gains.