Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Bhuvanakosha & Tirtha-mahatmya, Shloka 7

Adhyaya 120 — भुवनकोषः

Bhuvanakośa: Cosmic Geography and Cosmological Measures

द्विलक्षाद्भाद्बुधश्चास्ते बुधाच्छुक्रो द्विलक्षतः द्विलक्षेण कुजः शुक्राद्भौमाद् द्विलक्षतो गुरुः

dvilakṣādbhādbudhaścāste budhācchukro dvilakṣataḥ dvilakṣeṇa kujaḥ śukrādbhaumād dvilakṣato guruḥ

À partir de Bhā (le Soleil), Budha (Mercure) est situé à une distance de deux lakṣas ; depuis Budha, Śukra (Vénus) est à deux lakṣas. À deux lakṣas de Śukra se trouve Kuja (Mars) ; et depuis Bhauma (Mars), Guru (Jupiter) est à deux lakṣas.

dvi-lakṣātfrom two lakhs (distance)
dvi-lakṣāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootdvi (प्रातिपदिक) + lakṣa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन); 'from two lakhs'
bhātshines
bhāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhā (भा धातु)
FormPresent tense (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
budhaḥBudha (Mercury)
budhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormIndeclinable conjunction (अव्यय-संबन्धबोधक)
āsteis situated
āste:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootās (आस् धातु)
FormPresent tense (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
budhātfrom Mercury
budhāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन)
śukraḥŚukra (Venus)
śukraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśukra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
dvi-lakṣataḥat two lakhs (distance)
dvi-lakṣataḥ:
Pramāṇa (प्रमाण/परिमाण)
TypeIndeclinable
Rootdvi (प्रातिपदिक) + lakṣa (प्रातिपदिक)
FormAblatival adverb (तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय) built on dvigu base: 'at a distance of two lakhs'
dvi-lakṣeṇaby two lakhs (as measure)
dvi-lakṣeṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdvi (प्रातिपदिक) + lakṣa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); measure-instrument
kujaḥKuja (Mars)
kujaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkuja (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
śukrātfrom Venus
śukrāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootśukra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन)
bhaumātfrom Mars
bhaumāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootbhauma (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन); synonym of Kuja
dvi-lakṣataḥat two lakhs (distance)
dvi-lakṣataḥ:
Pramāṇa (प्रमाण/परिमाण)
TypeIndeclinable
Rootdvi (प्रातिपदिक) + lakṣa (प्रातिपदिक)
FormAblatival adverb (तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय): 'at a distance of two lakhs'
guruḥGuru (Jupiter)
guruḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)

Lord Agni (narrating to Sage Vasiṣṭha)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Jyotisha","secondary_vidya":"Cosmology","practical_application":"Stepwise planetary spacing used in Purāṇic graha-order teaching; supports traditional cosmographic visualization and mnemonic learning.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Two-lakṣa intervals among inner planets (Budha–Śukra–Kuja–Guru)","lookup_keywords":["Budha","Śukra","Kuja","Guru","lakṣa distance"],"quick_summary":"Gives a repeated interval of two lakṣas between successive planetary stations from the Sun onward: Mercury, Venus, Mars, and Jupiter."}

Concept: Ordered knowledge through saṅkhyā (enumeration) and māna (measure) is a valid mode of understanding the cosmos.

Application: Memorize planetary sequence and relative spacing for traditional jyotiṣa pedagogy and Purāṇic cosmography recitation.

Khanda Section: Jyotisha (Graha-gati and cosmic measures)

Primary Rasa: adbhuta

Type: Cosmic-Region

Visual Art Cues: {"scene_description":"A linear or concentric schematic showing the Sun, then Mercury, Venus, Mars, Jupiter—each separated by a marked two-lakṣa interval.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, stylized planetary deities in a row or ring, each separated by decorative spacing bands labeled by rhythm, deep colors, traditional graha icon motifs","tanjore_prompt":"Tanjore, graha-deities as small icons with gold halos, arranged in sequence from the Sun, gold separators indicating two-lakṣa steps, ornate frame","mysore_prompt":"Mysore instructional illustration, neat diagram with Sun and successive grahas, spacing bars marked '2 lakṣa', fine linework and muted tones","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature scientific diagram aesthetic, small medallions for grahas with Persianate precision, measured gaps, elegant border and annotations implied"}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":null,"pace":"fast","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: dvi-lakṣāt bhāt → dvilakṣādbhāt; bhāt budhaḥ ca āste → bhādbudhaścāste; budhāt śukraḥ → budhācchukraḥ; śukrāt bhaumāt → śukrādbhaumād

Related Themes: Agni Purana: subsequent graha-distance verses (120.8 etc.); Agni Purana: graha-varṇana sections

B
Bhā (Sun)
B
Budha (Mercury)
Ś
Śukra (Venus)
K
Kuja/Bhauma (Mars)
G
Guru (Jupiter)
L
Lakṣa (unit of measure)

FAQs

It conveys Jyotiṣa/cosmographic knowledge: the sequential spacing of planets from the Sun, each separated by an interval measured as two lakṣas.

Alongside ritual and dharma topics, the Agni Purana also preserves technical cosmology—planetary ordering and quantified distances—showing its wide-ranging, reference-like scope.

Accurate knowledge of cosmic order is treated as part of sacred learning (vidyā); studying such cosmography supports correct calendrical/astrological understanding that underlies many religious observances.