Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Ayurveda, Shloka 27

Chapter 291 — Śāntyāyurveda

Ayurveda for Pacificatory Rites): Go-śānti, Penance-Regimens, and Therapeutics (incl. Veterinary Care

शृङ्गवेरं हरिद्रे द्वे त्रिफला च गलग्रहे हृच्छूले वस्तिशूले च वातरोगे क्षये तथा

śṛṅgaveraṃ haridre dve triphalā ca galagrahe hṛcchūle vastiśūle ca vātaroge kṣaye tathā

Le gingembre sec (śṛṅgavera), les deux haridrā (curcuma et daruharidrā) et Triphalā sont prescrits contre l’obstruction ou le rétrécissement de la gorge ; de même pour la douleur de la région du cœur, la douleur de la vessie ou des voies urinaires, les troubles dus à vāta, et aussi pour la consomption (kṣaya).

śṛṅgaveramdry ginger (śṛṅgavera)
śṛṅgaveram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśṛṅgavera (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
haridreturmeric (two kinds)
haridre:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootharidrā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; Feminine, Nominative, Dual
dvetwo
dve:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (सङ्ख्या-प्रातिपदिक)
Formसङ्ख्यावाचक-विशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; Numeral adjective, Feminine, Nominative, Dual
triphalāTriphala
triphalā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottri + phalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Feminine, Nominative, Singular; द्विगु-समास (त्रीणि फलानि यस्याः/समूहः)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात; Conjunction/particle ‘and’
galagrahein throat constriction/obstruction
galagrahe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootgala + graha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; Masculine, Locative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (गलस्य ग्रहः)
hṛcchūlein heart pain
hṛcchūle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roothṛt/hṛd + śūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Locative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (हृदः शूलम्)
vastiśūlein bladder pain
vastiśūle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvasti + śūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Locative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (वस्तेः शूलम्)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात; Conjunction/particle ‘and’
vātarogein vāta-disease
vātaroge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvāta + roga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Locative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (वातस्य रोगः)
kṣayein consumption/decline
kṣaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Locative, Singular
tathāalso/likewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/समुच्चयार्थ; Indeclinable ‘also/likewise’

Lord Agni (teaching in an encyclopedic, medical instruction mode)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Ayurveda","secondary_vidya":"Dharmashastra","practical_application":"Selection of readily available dravyas (śṛṅgavera, haridrā-dvaya, triphalā) for common ENT obstruction, pain syndromes, vāta-vikāra, and kṣaya-support as part of household and physician practice.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Śṛṅgavera–Haridrā-dvaya–Triphalā: indications (galagraha to kṣaya)","lookup_keywords":["śṛṅgavera","haridrā-dvaya","triphalā","galagraha","kṣaya"],"quick_summary":"The verse gives a compact indication-list: dry ginger, two turmerics, and triphalā are used across throat obstruction, cardiac-region pain, urinary/bladder pain, vāta disorders, and consumptive states."}

Dosha: Vata

Concept: Yukti-based application of dravya-guṇa to multiple rogas via indication-lists.

Application: Build a physician’s quick-reference mapping of dravyas to symptom-clusters (obstruction, śūla, vāta, depletion).

Khanda Section: Ayurveda (Agni Purana medicinal remedies and herbal formulations)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Visual Art Cues: {"scene_description":"An Ayurvedic vaidya in a small clinic weighing dry ginger, turmeric, daruharidra, and triphalā fruits, with a patient indicating throat obstruction and another holding the lower abdomen in pain.","kerala_mural_prompt":"Kerala temple mural style, earthy reds and greens, an Ayurvedic physician preparing śuṇṭhī-haridrā-triphalā on a stone grinder, palm-leaf manuscript nearby, patients with throat and abdominal pain, flat iconic composition.","tanjore_prompt":"Tanjore painting style with gold leaf accents, seated vaidya with brass vessels and triphalā fruits, turmeric rhizomes, ginger, labeled medicine bowls, devotional-clinic ambience, ornate border.","mysore_prompt":"Mysore painting style, fine linework, instructional tableau of four ingredients arranged neatly with Sanskrit labels, physician explaining indications to a student, calm interior setting.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, detailed apothecary scene with jars of powders, physician consulting a manuscript, patients in queue, naturalistic rendering of ginger and turmeric, delicate architecture backdrop."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":"Bhairavi","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: No major external sandhi; compounds analyzed: galagraha, hṛcchūla, vastiśūla, vātaroga; triphalā as dvigu.

Related Themes: Agni Purana 291 (Ayurveda/Bhaiṣajya lists continuing in adjacent verses)

A
Agni Purana
A
Ayurveda
Ś
śṛṅgavera
H
haridrā
T
triphala
V
vāta
K
kṣaya

FAQs

Ayurvedic therapeutic knowledge: it lists a specific herbal set—dry ginger, the two turmerics, and Triphalā—indicated for throat obstruction, heart-region pain, bladder/urinary pain, vāta disorders, and wasting disease (kṣaya).

Beyond theology and ritual, the Agni Purana preserves applied sciences; this verse exemplifies its Ayurveda layer by giving condition-based herbal indications (a practical materia medica entry embedded within a Purāṇic compendium).

In Purāṇic framing, maintaining health supports dharma: curing vāta imbalance and wasting illness helps sustain daily duties, worship, and disciplined living, thereby protecting one’s capacity for meritorious action.