Shloka 24

भविष्य-मन्वन्तराः (अष्टम-चतुर्दश) तथा कल्प-युग-व्यवस्था

Devanagari script

धृतकेतुर् दीप्तिकेतुः पञ्चहस्तो निरामयः पृथुश्रवाद्याश् च तथा दक्षसावर्णिकात्मजाः

Transliteration

dhṛtaketur dīptiketuḥ pañcahasto nirāmayaḥ pṛthuśravādyāś ca tathā dakṣasāvarṇikātmajāḥ

Translation

Y entre los hijos de Dakṣa-sāvarṇi estuvieron Dhṛtaketu y Dīptiketu; Pañcahasta y Nirāmaya; y también Pṛthuśravā y los demás—así se recuenta la progenie de Dakṣa-sāvarṇi en el orden del Manvantara.

Word by Word

• धृतकेतुः: Dhṛtaketu
• धृतकेतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धृत-केतु (प्रातिपदिक; धृत (कृदन्त) + केतु)
• Form: पुंलिङ्ग (पुत्र-नाम), प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (धृतः केतुः यस्य/धृतकेतुः)

• दीप्तिकेतुः: Dīptiketu
• दीप्तिकेतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दीप्ति-केतु (प्रातिपदिक; दीप्ति + केतु)
• Form: पुंलिङ्ग (पुत्र-नाम), प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारयः (दीप्तिः केतुः यस्य)

• पञ्चहस्तः: Pañcahasta
• पञ्चहस्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्च-हस्त (प्रातिपदिक; पञ्चन् + हस्त)
• Form: पुंलिङ्ग (पुत्र-नाम), प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्च हस्ताः यस्य/पञ्चहस्तः)

• निरामयः: Nirāmaya
• निरामयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निर्-आमय (प्रातिपदिक; निर् + आमय)
• Form: पुंलिङ्ग (पुत्र-नाम), प्रथमा, एकवचन; नञ्/उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुषः (आमय-रहितः)

• पृथुश्रवाः: Pṛthuśravā(s) (and others)
• पृथुश्रवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पृथु-श्रवस् (प्रातिपदिक; पृथु + श्रवस्)
• Form: पुंलिङ्ग (पुत्र-नाम), प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (पृथुं श्रवः यस्य)

• आद्याः: beginning with / and the rest
• आद्याः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘आदि’ अर्थे (etc., beginning with)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• तथा: also
• तथा: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (also/likewise)

• दक्षसावर्णिकात्मजाः: sons of Dakṣasāvarṇika
• दक्षसावर्णिकात्मजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष-सावर्णिक-आत्मज (प्रातिपदिक; दक्ष + सावर्णिक + आत्मज)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दक्षसावर्णिकस्य आत्मजाः = sons of Dakṣasāvarṇika)

Speaker

Sage Parāśara (narrating) to Maitreya

Characters & Entities

• Dakṣa Sāvarṇi
• Dhṛtaketu
• Dīptiketu
• Pañcahasta
• Nirāmaya
• Pṛthuśravā

FAQs

What is the significance of listing names like Dhṛtaketu and Dīptiketu in the Vishnu Purana?

Such lists preserve Manvantara-era genealogy, anchoring cosmic time in identifiable dynastic sequences that transmit dharma through rulers and families.

How does Sage Parāśara explain lineage within the Manvantara framework?

Parāśara narrates successions of descendants as part of the Manvantara order—showing how society and kingship continue across cycles under the larger sovereignty of cosmic law.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this genealogical context?

Even when Vishnu is not named in a verse, the Purana frames these dynasties as unfolding within Vishnu’s supreme governance of time (kāla), order (ṛta), and the continuity of dharma across Manvantaras.