Adhyaya 3

Verse 1

निर्गुणस्याप्रमेयस्य शुद्धस्याप्य् अमलात्मनः कथं सर्गादिकर्तृत्वं ब्रह्मणो ऽभ्युपगम्यते

Si Brahman es sin atributos, inconmensurable y—siendo perfectamente puro—de esencia inmaculada, ¿cómo puede aceptarse que sea el hacedor de la creación y de los demás actos cósmicos?

Verse 2

शक्तयः सर्वभावानाम् अचिन्त्यज्ञानगोचराः यतो ऽतो ब्रह्मणस् तास् तु सर्गाद्या भावशक्तयः भवन्ति तपतां श्रेष्ठ पावकस्य यथोष्णता

Las śaktis de todos los seres son inconcebibles y escapan al pensamiento y al saber ordinario. Por eso, oh el mejor de los ascetas, se entienden como propias de Brahman; de ellas surgen los modos del devenir, comenzando por la creación, como el calor es inseparable del fuego.

Verse 3

तन् निबोध यथा सर्गे भगवान् संप्रवर्तते नारायणाख्यो भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः

Comprende, pues, cómo en el tiempo de la creación el Bienaventurado Señor pone en marcha el proceso: ese mismo Señor, llamado Nārāyaṇa, se manifiesta como Brahmā, el Pitāmaha y progenitor de los mundos.

Verse 4

उत्पन्नः प्रोच्यते विद्वन् नित्य एवोपचारतः

Oh sabio, se le llama “nacido” sólo por modo de hablar; en verdad, él es únicamente eterno.

Verse 5

निजेन तस्य मानेन आयुर् वर्षशतं स्मृतम् तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धम् अभिधीयते

Según su propia medida, su vida se recuerda como de cien años. Ese lapso se llama la medida “Parā”, y su mitad recibe el nombre de “Parārdha” (la mitad de Parā).

Verse 6

कालस्वरूपं विष्णोश् च यन् मयोक्तं तवानघ तेन तस्य निबोध त्वं परिमाणोपपादनम्

Oh intachable, lo que te he expuesto acerca de la forma del Tiempo en relación con el Señor Viṣṇu: por esa misma enseñanza comprende ahora cómo han de establecerse sus medidas y determinaciones.

Verse 7

अन्येषां चैव जन्तूनां चराणाम् अचराश् च ये भूभूभृत्सागरादीनाम् अशेषाणां च सत्तम

Y también de todos los demás seres—de los móviles y de los inmóviles—de la Tierra, de las montañas que la sostienen, de los océanos y de todo soporte sin excepción, oh el mejor de los virtuosos: Él es el regente interior y el fundamento de todo.

Verse 8

काष्ठा पञ्चदशाख्याता निमेषा मुनिसत्तम काष्ठात्रिंशत् कला त्रिंशत् कला मौहूर्तिको विधिः

Oh el mejor de los sabios, quince (unidades) se conocen como nimeṣa; treinta kāṣṭhās forman una kalā; y treinta kalās constituyen un muhūrta: tal es el método prescrito para computar el tiempo.

Verse 9

तावत्संख्यैर् अहोरात्रं मुहूर्तैर् मानुषं स्मृतम् अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्षद्वयात्मकः

Con ese mismo número de muhūrtas se declara constituido el día y la noche humanos. Y ese mismo número de días-noches forma un mes, cuya naturaleza es doble: quincena clara y quincena oscura.

Verse 10

तैः षड्भिर् अयनं वर्षं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे अयनं दक्षिणं रात्रिर् देवानाम् उत्तरं दिनम्

Por esas seis (estaciones) se forma un ayana; y el año consta de dos ayanas, el del sur y el del norte. De ellos, el curso meridional es la noche de los dioses, y el curso septentrional es su día.

Verse 11

दिव्यैर् वर्षसहस्रैस् तु कृतत्रेतादिसंज्ञितम् चतुर्युगं द्वादशभिस् तद्विभागं निबोध मे

Medido en miles de años divinos está ese ciclo cuádruple, llamado Kṛta, Tretā y los demás, el Caturyuga; ahora aprende de mí su división en doce partes.

Verse 12

चत्वारि त्रीणि द्वे चैकं कृतादिषु यथाक्रमम् दिव्याब्दानां सहस्राणि युगेष्व् आहुः पुराविदः

Los sabios antiguos declaran que, en los yugas que comienzan con Kṛta, los millares de años divinos son, en orden, cuatro, tres, dos y uno.

Verse 13

तत्प्रमाणैः शतैः संध्या पूर्वा तत्राभिधीयते संध्यांशकश् च तत्तुल्यो युगस्यानन्तरो हि सः

Con esas mismas medidas, el intervalo precedente se llama Sandhyā, el “alba” que introduce la era. Y el Sandhyāṃśa, igual en medida, es el “crepúsculo” final, pues sigue inmediatamente al yuga.

Verse 14

संध्यासंध्यांशयोर् अन्तर् यः कालो मुनिसत्तम युगाख्यः स तु विज्ञेयः कृतत्रेतादिसंज्ञितः

Oh excelso sabio, el tiempo que media entre la Sandhyā y el Sandhyāṃśa debe conocerse como yuga; y se entiende que lleva los nombres de Kṛta, Tretā y los demás.

Verse 15

कृतं त्रेता द्वापरश् च कलिश् चैव चतुर्युगम् प्रोच्यते तत्सहस्रं च ब्रह्मणो दिवसं मुने

Kṛta, Tretā, Dvāpara y Kali: estos cuatro juntos se proclaman un caturyuga. Y mil caturyugas así, oh sabio, constituyen un solo día de Brahmā.

Verse 16

ब्रह्मणो दिवसे ब्रह्मन् मनवस् तु चतुर्दश भवन्ति परिमाणं च तेषां कालकृतं शृणु

Oh brahmán, en un solo día de Brahmā surgen catorce Manus; escucha ahora la medida del tiempo que determina su duración.

Verse 17

सप्तर्षयः सुराः शक्रो मनुस् तत्सूनवो नृपाः एककाले हि सृज्यन्ते संह्रियन्ते च पूर्ववत्

Los Siete Rishis, los dioses, Śakra (Indra), el Manu y sus hijos que llegan a ser reyes—todos son creados a la vez y, como antes, son de nuevo reabsorbidos en la disolución.

Verse 18

चतुर्युगाणां संख्याता साधिका ह्य् एकसप्ततिः मन्वन्तरं मनोः कालः सुरादीनां च सत्तम

Setenta y un ciclos de los cuatro yugas, junto con sus períodos de unión, se declaran un Manvantara: el tiempo del reinado de un Manu, y también la medida ordenada para los dioses y las demás huestes celestes, oh excelso.

Verse 19

अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतम् द्वापञ्चाशत् तथान्यानि सहस्राण्य् अधिकानि तु

En el cómputo divino se recuerda como ochocientos mil, y además cincuenta y dos mil más.

Verse 20

त्रिंशत्कोट्यस् तु संपूर्णाः संख्याताः संख्यया द्विज सप्तषष्टिस् तथान्यानि नियुतानि महामुने

Oh dos veces nacido, oh gran sabio: según el cómputo numérico, ésta es la medida completa: treinta koṭis en total, y además sesenta y siete niyutas más.

Verse 21

विंशतिश् च सहस्राणि कालो ऽयम् अधिकं विना मन्वन्तरस्य संख्येयं मानुषैर् वत्सरैर् द्विज

Oh, dos veces nacido, este lapso de tiempo—contado en años humanos—suma exactamente veinte mil, sin resto alguno; tal es el cómputo de un Manvantara.

Verse 22

चतुर्दशगुणो ह्य् एष कालो ब्राह्मम् अहः स्मृतम् ब्राह्मो नैमित्तिको नाम तस्यान्ते प्रतिसंचरः

Este tiempo, al ser catorce veces mayor, es recordado como un solo día de Brahmā. Ese ciclo se llama Brāhma, también Naimittika; y al concluir ocurre el pratisaṃcara, la disolución periódica de los mundos.

Verse 23

तदा हि दह्यते सर्वं त्रैलोक्यं भूर्भुवादिकम् जनं प्रयान्ति तापार्ता महर्लोकनिवासिनः

Entonces, en verdad, todo el triple mundo—comenzando por Bhūḥ y Bhuvaḥ—arde. Abrasados por ese calor, los moradores de Maharloka parten hacia Janaloka.

Verse 24

एकार्णवे तु त्रैलोक्ये ब्रह्मा नारायणात्मकः भोगिशय्यागतः शेते त्रैलोक्यग्रासबृंहितः

Cuando los tres mundos se vuelven un solo océano, Brahmā—cuya esencia es Nārāyaṇa—reposa en el lecho de la Serpiente (Śeṣa), como si se hubiese ensanchado al absorber en sí el triple cosmos.

Verse 25

जनस्थैर् योगिभिर् देवश् चिन्त्यमानो ऽब्जसंभवः तत्प्रमाणां हि तां रात्रिं तदन्ते सृजते पुनः

El Señor nacido del loto (Brahmā), contemplado por los yoguis de mente firme, atraviesa aquella Noche conforme a su medida; y al término de esa Noche, vuelve a crear.

Verse 26

एवं तु ब्रह्मणो वर्षम् एवं वर्षशतं च यत् शतं हि तस्य वर्षाणां परमायुर् महात्मनः

Así se define un ‘año’ de Brahmā, y así también se comprende su siglo de años. Cien años de esa medida se declaran como la vida suprema de aquel magnánimo Brahmā.

Verse 27

एकम् अस्य व्यतीतं तु परार्धं ब्रह्मणो ऽनघ तस्यान्ते ऽभून् महाकल्पः पाद्म इत्य् अभिविश्रुतः

Oh intachable, ya ha transcurrido un parārdha de la vida de Brahmā; y al término de esa mitad ocurrió el gran eón célebre como el Mahākalpa Pādma.

Verse 28

द्वितीयस्य परार्धस्य वर्तमानस्य वै द्विज वाराह इति कल्पो ऽयं प्रथमः परिकीर्तितः

Oh dos veces nacido, en el parārdha segundo de la vida de Brahmā que ahora transcurre, este kalpa es proclamado como el primero, conocido como el Kalpa Vārāha.