Adhyaya 10
Amsha 1 - Cosmic OriginationAdhyaya 1021 Verses

Adhyaya 10

भार्गवसर्गः, ऋषिवंशाः, वह्नयः (अग्निवंशः), पितृसृष्टिः

Maitreya, tras oír la sagrada narración de Śrī, pide a Parāśara que repita la línea de la creación que comienza con Bhṛgu para afianzar su comprensión. Parāśara enumera la descendencia de Bhṛgu y Khyāti: Lakṣmī como consorte de Viṣṇu y los hijos Dhātṛ y Vidhātṛ. Mediante matrimonios con las hijas de Meru, Āyati y Niyati, surgen linajes que incluyen a Prāṇa, Mṛkaṇḍu, Mārkaṇḍeya, Vedaśiras, Dyutimān y Rājavāṁśa, mostrando la expansión de la tradición bhārgava. Luego menciona otras familias de ṛṣis: Marīci–Saṃbhūti (Paurṇamāsa, Virajā, Parvata), Aṅgiras–Smṛti (Sinīvālī, Kuhū, Rākā, Anumatī), Atri–Anasūyā (Soma, Durvāsas, Dattātreya) y Pulastya–Prīti (Dattoli/Agastya). Pulaha–Kṣamā engendra tres hijos; Kratu–Sannati, sesenta mil Vālakhilyas; Vasiṣṭha–Ūrjā, siete hijos llamados Saptarṣis. Finalmente se nombran los tres hijos de Agni Abhimānī—Pāvaka, Pavamāna y Śuci—y su multiplicación en cuarenta y nueve fuegos; y se describe la creación de los Pitṛs con sus hijas Svadhā, Menā y Dhāriṇī. El capítulo concluye con una phalaśruti: quien recuerde con fe estos linajes obtiene la bendición de la descendencia.

Shlokas

Verse 1

कथितं मे त्वया सर्वं यत् पृष्टो ऽसि महामुने भृगुसर्गात् प्रभृत्य् एष सर्गो मे कथ्यतां पुनः

Oh gran sabio, me has dicho todo lo que te pregunté. Ahora, comenzando con la creación vinculada a Bhṛgu, vuelve a relatarme este despliegue de la creación, para que quede firmemente comprendido.

Verse 2

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीर् विष्णुपरिग्रहः तथा धातृविधातारौ ख्यात्यां जातौ सुतौ भृगोः

De Bhṛgu, por medio de (su esposa) Khyāti, nació Lakṣmī, la divina consorte del Señor Viṣṇu. De Khyāti nacieron también los dos hijos de Bhṛgu: Dhātṛ y Vidhātṛ.

Verse 3

आयतिर् नियतिश् चैव मेरोः कन्ये महात्मनः धातृविधात्रोस् ते भार्ये तयोर् जातौ सुताव् उभौ

Āyati y Niyati, las dos hijas del magnánimo Meru, fueron las esposas de Dhātṛ y Vidhātṛ; y de esas dos uniones nacieron dos hijos.

Verse 4

प्राणश् चैव मृकण्डुश् च मार्कण्डेयो मृकण्डुतः ततो वेदशिरा जज्ञे प्राणस्यापि सुतं शृणु

De esa estirpe nacieron Prāṇa y también Mṛkaṇḍu; de Mṛkaṇḍu surgió Mārkaṇḍeya. Después nació Vedaśiras—escucha ahora también acerca del hijo de Prāṇa.

Verse 5

प्राणस्य द्युतिमान् पुत्रो राजवांश् च ततो ऽभवत् ततो वंशो महाभाग विस्तारं भार्गवो गतः

De Prāṇa nació su hijo resplandeciente, Dyutimān; de él surgió Rājavāṁśa. Después, oh magnánimo, aquel linaje ligado a la tradición Bhārgava se fue extendiendo con el tiempo.

Verse 6

पत्नी मरीचेः संभूतिः पौर्णमासम् असूयत विरजाः पर्वतश् चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः

Saṃbhūti, esposa de Marīci, dio a luz a Paurṇamāsa. Y a aquel gran ser le nacieron además dos hijos—Virajā y Parvata.

Verse 7

वंशसंकीर्तने पुत्रान् वदिष्ये ऽहं ततो द्विज स्मृतिश् चाङ्गिरसः पत्नी प्रसूता कन्यकास् तथा सिनीवाली कुहूश् चैव राका चानुमती तथा

Ahora, oh dos veces nacido, en este recitado de linajes declararé la descendencia. Smṛti, esposa de Aṅgiras, dio a luz también hijas—Sinīvālī, Kuhū, Rākā y Anumatī.

Verse 8

अनसूया तथैवात्रेर् जज्ञे पुत्रान् अकल्मषान् सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयं च योगिनम्

Así también Anasūyā dio a Atri tres hijos sin mancha—Soma, Durvāsas y Dattātreya, el yogui. Todos resplandecían con pureza y sostenían el orden del dharma bajo la soberanía suprema de Viṣṇu.

Verse 9

प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोलिस् तत्सुतो ऽभवत् पूर्वजन्मनि सो ऽगस्त्यः स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे

De Prīti, esposa de Pulastya, nació un hijo llamado Dattoli. En una existencia anterior, ese mismo es recordado como el sabio Agastya, durante el Manvantara de Svāyambhuva Manu.

Verse 10

कर्दमश् चार्वरीवांश् च सहिष्णुश् च सुतत्रयम् क्षमा तु सुषुवे भार्या पुलहस्य प्रजापतेः

Kṣamā, esposa del Prajāpati Pulaha, dio a luz a una tríada de hijos: Kardama, Cārvarīvān y Sahiṣṇu; por medio de ellos continuó la corriente del linaje de las criaturas.

Verse 11

क्रतोश् च सन्नतिर् भार्या वालखिल्यान् असूयत षष्टिस् तानि सहस्राणि ऋषीणाम् ऊर्ध्वरेतसाम् अङ्गुष्ठपर्वमात्राणां ज्वलद्भास्करतेजसाम्

Sannati, esposa de Kratu, dio a luz a los sabios Vālakhilya—sesenta mil en número—ascetas de continencia inquebrantable; aunque del tamaño de la falange del pulgar, resplandecían con un brillo como el del sol ardiente.

Verse 12

ऊर्जायां च वसिष्ठस्य सप्ताजायन्त वै सुताः

Y de Ūrjā le nacieron a Vasiṣṭha siete hijos; así prosiguió la estirpe sagrada del vidente.

Verse 13

रजो गोत्रोर्ध्वबाहुश् च सवनश् चानघस् तथा सुतपाः शुक्र इत्य् एते सर्वे सप्तर्षयो ऽमलाः

Raja, Gotra, Urdhvabāhu, Savana, el inmaculado Anagha, Sutapā y Śukra: todos ellos son los siete rishis sin mancha, los Saptarṣis.

Verse 14

यो ऽसाव् अग्निर् अभिमानी ब्रह्मणस् तनयो ऽग्रजः तस्मात् स्वाहा सुतांल् लेभे त्रीन् उदारौजसो द्विज

Ese mismo Agni, conocido como Abhimānī, fue el hijo mayor de Brahmā. De él, por medio de Svāhā, nacieron tres hijos de energía espléndida y noble, oh dos veces nacido.

Verse 15

पावकं पवमानं च शुचिं चापि जलाशिनम्

Se le llama Pāvaka y también Pavamāna; es asimismo Śuci—y, en verdad, ‘Jalāśin’, el fuego que recibe y consume las ofrendas.

Verse 16

तेषां तु संतताव् अन्ये चत्वारिंशच् च पञ्च च कथ्यन्ते वह्नयश् चैते पिता पुत्रत्रयं च यत्

De su linaje se mencionan además otros cuarenta y cinco—éstos son los Fuegos (Vahnaya); y entre ellos se dice que hay un padre junto con una tríada de hijos, tal como se relata.

Verse 17

एवम् एकोनपञ्चाशद् वह्नयः परिकीर्तिताः

Así, los fuegos (vahnayaḥ) han sido proclamados como cuarenta y nueve en número.

Verse 18

पितरो ब्रह्मणा सृष्टा व्याख्याता ये मया तव अग्निष्वात्ता बर्हिषदो ऽनग्नयः साग्नयश् च ये

Los Pitṛs—los Padres ancestrales—fueron creados por Brahmā. Los que te he explicado son los Agniṣvāttas y los Barhiṣads; y entre ellos hay grupos sin fuego sagrado, así como grupos dotados de fuego sagrado.

Verse 19

तेभ्यः स्वधा सुते जज्ञे मेनां वै धारिणीं तथा ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चाप्य् उभे द्विज

De ellos nacieron las hijas Svadhā, Menā y también Dhāriṇī. Oh dos veces nacido, ellas eran expositoras del Brahman y yoguinīs, firmes en la disciplina espiritual.

Verse 20

उत्तमज्ञानसंपन्ने सर्वैः समुदितैर् गुणैः

Dotadas de la sabiduría más alta y perfeccionadas por la plena reunión de todas las virtudes.

Verse 21

इत्य् एषा दक्षकन्यानां कथितापत्यसंततिः श्रद्धावान् संस्मरन्न् एताम् अनपत्यो न जायते

Así ha sido declarada la estirpe nacida de las hijas de Dakṣa. Quien, con fe, la recuerda no quedará privado de descendencia.

Frequently Asked Questions

Vaṁśa-saṅkīrtana functions as ‘structured cosmology’: it maps how cosmic offices (ṛṣis, fires, pitṛs) emerge as ordered emanations, connecting metaphysics (sarga) to ritual continuity (yajña, śrāddha) and social memory (dharma through lineage).

Agni’s proliferations encode ritual-cosmic differentiation: multiple fires correspond to varied sacrificial functions and cosmic domains. Listing them situates yajña as a cosmic principle operating under Viṣṇu’s overarching sovereignty.

They are ancestral classes tied to posthumous order and śrāddha economy; Svadhā (born from them) personifies the offering addressed to Pitṛs. Their inclusion shows how dharma is maintained across generations through ritual reciprocity.

Parāśara states that one who faithfully recollects this account of descendants of Dakṣa’s daughters (as presented in the lineage recital) will not be without offspring—linking remembrance of cosmic order with household continuity.