Adhyaya 1

Verse 1

पराशरं मुनिवरं कृतपूर्वाह्णिकक्रियम् मैत्रेयः परिपप्रच्छ प्रणिपत्याभिवाद्य च

Maitreya, tras postrarse y ofrecer reverentes salutaciones, interrogó al excelso sabio Parāśara, ya cumplidos sus ritos matutinos.

Verse 2

त्वत्तो हि वेदाध्ययनम् अधीतम् अखिलं गुरो धर्मशास्त्राणि सर्वाणि वेदाङ्गानि यथाक्रमम्

Pues de ti, oh venerado Gurú, he aprendido por completo el estudio de los Vedas, todos los Dharma-śāstras y los Vedāṅgas en su debido orden.

Verse 3

त्वत्प्रसादान् मुनिश्रेष्ठ माम् अन्ये नाकृतश्रमम् वक्ष्यन्ति सर्वशास्त्रेषु प्रायशो ये ऽपि विद्विषः

Por tu gracia, oh el mejor de los sabios, aunque yo no haya emprendido ardua disciplina, otros hablarán bien de mí en todos los śāstras, incluso quienes suelen ser hostiles.

Verse 4

सो ऽहम् इच्छामि धर्मज्ञ श्रोतुं त्वत्तो यथा जगत् बभूव भूयश् च यथा महाभाग भविष्यति

Por ello, oh conocedor del dharma, deseo oír de ti cómo surgió este universo y, oh muy afortunado, cómo volverá a ser en el porvenir.

Verse 5

यन्मयं च जगद् ब्रह्मन् यतश् चैतच् चराचरम् लीनम् आसीद् यथा यत्र लयम् एष्यति यत्र च

Oh Brahmán, esa Realidad de la cual está hecho el universo entero, por la cual existe esta creación móvil e inmóvil; en la que una vez se disolvió—de qué modo y en qué lugar—y asimismo dónde y cómo volverá a entrar en la disolución: declara todo ello.

Verse 6

यत्प्रमाणानि भूतानि देवादीनां च संभवम् समुद्रपर्वतानां च संस्थानं च यथा भुवः

Dime las medidas y proporciones de todos los seres, el origen de los dioses y de los demás, y también el ordenado arreglo de océanos y montañas: cómo está constituida la tierra.

Verse 7

सूर्यादीनां च संस्थानं प्रमाणं मुनिसत्तम देवादीनां तथा वंशान् मनून् मन्वन्तराणि च

Oh, el mejor de los sabios, describe también las formas y medidas del Sol y de los demás astros; y relata los linajes de los dioses y de los otros, junto con los Manus y los Manvantaras.

Verse 8

कल्पान् कल्पविकल्पांश् च चतुर्युगविकल्पितान् कल्पान्तस्य स्वरूपं च युगधर्मांश् च कृत्स्नशः

Instrúyeme sobre los kalpas y sus variaciones, las divisiones de los cuatro yugas, la verdadera naturaleza de la disolución al final de un kalpa, y los dharmas de cada yuga en su totalidad.

Verse 9

देवर्षिपार्थिवानां च चरितं यन् महामुने वेदशाखाप्रणयनं यथावद् व्यासकर्तृकम्

Oh gran sabio, deseo oír los relatos sagrados de los rishis divinos y de los reyes, y también la correcta disposición de las ramas de los Vedas, establecida por Vyāsa.

Verse 10

धर्मांश् च ब्राह्मणादीनां तथा चाश्रमवासिनाम् श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं सर्वं त्वत्तो वासिष्ठनन्दन

Deseo oír de ti, oh amado descendiente de Vasiṣṭha, el relato completo del dharma: los deberes de los brāhmaṇas y de los demás, y también las disciplinas de quienes moran en los āśramas.

Verse 11

ब्रह्मन् प्रसादप्रवणं कुरुष्व मयि मानसम् येनाहम् एतज् जानीयां त्वत्प्रसादान् महामुने

Oh brahmán, oh gran sabio—inclina mi mente hacia tu gracia, para que, por tu bendición, comprenda de verdad esta enseñanza.

Verse 12

साधु मैत्रेय धर्मज्ञ स्मारितो ऽस्मि पुरातनम् पितुः पिता मे भगवान् वसिष्ठो यद् उवाच ह

Bien dicho, Maitreya, conocedor del dharma: me has hecho recordar la enseñanza antigua, las mismas palabras que antaño pronunció el venerable Vasiṣṭha, padre de mi padre.

Verse 13

विश्वामित्रप्रयुक्तेन रक्षसा भक्षितो मया श्रुतस् तातस् ततः क्रोधो मैत्रेयासीन् ममातुलः

Oh querido, oí que mi padre fue devorado por un rākṣasa instigado por Viśvāmitra; y de esa noticia, Maitreya, surgió en mí una ira inconmensurable.

Verse 14

ततो ऽहं रक्षसां सत्रं विनाशाय समारभम् भस्मीकृताश् च शतशस् तस्मिन् सत्रे निशाचराः

Entonces emprendí un rito sacrificial, un satra, para la destrucción de los rākṣasas; y en ese sacrificio, cientos y cientos de aquellos seres nocturnos quedaron reducidos a cenizas.

Verse 15

ततः संक्षीयमाणेषु तेषु रक्षःस्व् अशेषतः माम् उवाच महाभागो वसिष्ठो ऽस्मत्पितामहः

Luego, cuando aquellos rākṣasas estaban siendo consumidos por completo—disminuyendo hasta la nada—el muy afortunado Vasiṣṭha, nuestro abuelo, se dirigió a mí.

Verse 16

अलम् अत्यन्तकोपेन तात मन्युम् इमं जहि राक्षसा नापराध्यन्ते पितुस् ते विहितं तथा

Basta ya, hijo querido, de esta ira desbordada; abandona ese enojo. Los Rākṣasas no han cometido falta: obran tal como tu padre lo dispuso.

Verse 17

मूढानाम् एष भवति क्रोधो ज्ञानवतां कुतः हन्यते तात कः केन यतः स्वकृतभुक् पुमान्

La ira nace en los necios; ¿cómo habría de morar en los sabios? Hijo mío, ¿quién mata a quién, si cada cual ha de gustar el fruto de sus propios actos?

Verse 18

संचितस्यापि महता वत्स क्लेशेन मानवैः यशसस् तपसश् चैव क्रोधो नाशकरः परः

Hijo querido, aun el gran caudal de mérito que los hombres acumulan con duro esfuerzo—su buena fama y su austeridad—la ira es capaz de destruirlo por completo.

Verse 19

स्वर्गापवर्गव्यासेधकारणं परमर्षयः वर्जयन्ति सदा क्रोधं तात मा तद्वशो भव

Hijo querido, la ira es la causa que obstruye y destruye tanto el cielo (svarga) como la liberación (apavarga); por eso los supremos sabios la renuncian siempre. No caigas bajo su dominio.

Verse 20

अलं निशाचरैर् दग्धैर् दीनैर् अनपराधिभिः सत्रं ते विरमत्व् एतत् क्षमासारा हि साधवः

Basta ya: estos moradores de la noche están abrasados y desdichados, y sin culpa; que cese este satra tuyo. Los santos tienen por esencia la paciencia: el perdón es su misma sustancia.

Verse 21

एवं तातेन तेनाहम् अनुनीतो महात्मना उपसंहृतवान् सत्रं सद्यस् तद्वाक्यगौरवात्

Así, persuadido con dulzura por aquel anciano magnánimo, por reverencia al peso y autoridad de sus palabras, puse fin de inmediato a la sesión del sacrificio.

Verse 22

ततः प्रीतः स भगवान् वसिष्ठो मुनिसत्तमः संप्राप्तश् च तदा तत्र पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः

Entonces el venerable Vasiṣṭha, el mejor de los sabios, se llenó de gozo; y en ese mismo momento llegó allí Pulastya, hijo de Brahmā.

Verse 23

पितामहेन दत्तार्घ्यः कृतासनपरिग्रहः माम् उवाच महाभागो मैत्रेय पुलहाग्रजः

Tras recibir el arghya ofrecido por mi abuelo y tomar el asiento dispuesto, aquel muy afortunado—el hermano mayor de Pulaha—me habló diciendo: «Oh, Maitreya…».

Verse 24

वैरे महति यद् वाक्याद् गुरोर् अस्याश्रिता क्षमा त्वया तस्मात् समस्तानि भवाञ् छास्त्राणि वेत्स्यति

Porque, cuando surgió una gran enemistad, por consejo de tu guru te acogiste al perdón; por ello llegarás a conocer la totalidad de las sagradas enseñanzas.

Verse 25

संततेर् न ममोच्छेदः क्रुद्धेनापि यतः कृतः त्वया तस्मान् महाभाग ददाम्य् अन्यं महावरम्

Porque, aun airado, no aniquilaste mi linaje; por eso, oh muy afortunado, te concedo otra dádiva suprema.

Verse 26

पुराणसंहिताकर्ता भवान् वत्स भविष्यति देवतापारमार्थ्यं च यथावद् वेत्स्यते भवान्

Oh hijo amado, llegarás a ser el compilador del compendio puránico; y conocerás recta y plenamente la verdad suprema acerca de la Divinidad.

Verse 27

प्रवृत्ते च निवृत्ते च कर्मण्य् अस्तमला मतिः मत्प्रसादाद् असंदिग्धा तव वत्स भविष्यति

Ya sea en la senda de la acción y el compromiso mundano, o en la senda del retiro y la renuncia, tu comprensión del karma será inmaculada; por mi gracia, hijo, quedará firme y sin duda.

Verse 28

ततश् च भगवान् प्राह वसिष्ठो मे पितामहः पुलस्त्येन यद् उक्तं ते सर्वम् एतद् भविष्यति

Entonces el venerable sabio dijo: «Vasiṣṭha es mi antepasado; todo cuanto Pulastya te ha dicho, todo ello se cumplirá sin falta».

Verse 29

इति पूर्वं वसिष्ठेन पुलस्त्येन च धीमता यद् उक्तं तत् स्मृतिं यातं त्वत्प्रश्नाद् अखिलं मम

Así, todo lo que antaño dijeron Vasiṣṭha y el sabio Pulastya, por tu pregunta ha vuelto por completo a mi memoria, sin que falte nada.

Verse 30

सो ऽहं वदाम्य् अशेषं ते मैत्रेय परिपृच्छते पुराणसंहितां सम्यक् तां निबोध यथातथम्

Por ello, oh Maitreya, tú que has preguntado con rectitud, te declararé íntegramente el compendio puránico; escucha con atención y compréndelo tal como es en verdad.

Verse 31

विष्णोः सकाशाद् उद्भूतं जगत् तत्रैव च स्थितम् स्थितिसंयमकर्तासौ जगतो ऽस्य जगच् च सः

De la misma presencia de Viṣṇu nace el universo; y en Él solo permanece. Él ordena su permanencia y su contención (disolución y gobierno); Él es el Hacedor de este mundo, y Él mismo es también este mundo.