Adhyaya 81: Description of the Divine Mountain Abodes: Meru, Devakūṭa, and Kailāsa

Verse 1

Rudra dijo:

Verse 2

अतः परं पर्वतेषु देवानामवकाशा वर्ण्यन्ते।

En adelante se describen las moradas (asientos) de los dioses en las montañas.

Verse 3

तत्र योऽसौ शान्ताख्यः पर्वतस्तस्योपरि महेन्द्रस्य क्रीडास्थानम्।

Allí, sobre el monte llamado Śānta, se halla el lugar de recreo de Mahendra (Indra).

Verse 4

तत्र देवराजस्य पारिजातकवृक्षवनम्।

Allí está el bosque de árboles pārijāta que pertenece al rey de los dioses.

Verse 5

तस्य पूर्वपार्श्वे कुञ्जरो नाम गिरिः।

En su flanco oriental hay una montaña llamada Kuñjara.

Verse 6

तस्योपरि दानवानामष्टौ पुराणि च।

Sobre ella hay también ocho ‘purāṇa’ (relatos antiguos) asociados con los Dānavas.

Verse 7

तथा वज्रके पर्वतवरे राक्षसानामनेकानि पुराणि।

Asimismo, en Vajraka—la montaña excelsa—hay muchos Purāṇa vinculados a los Rākṣasa.

Verse 8

ते च नाम्ना नीलकाः कामरूपिणः।

Y ellos, por nombre, son los Nīlaka, capaces de asumir formas a voluntad.

Verse 9

महानीलेऽपि शैलेन्द्रपुराणि।

Y también en Mahānīla se hallan los Śailendra-purāṇa, antiguos relatos ligados a los ‘señores de las montañas’.

Verse 10

पञ्चदशसहस्राणि किन्नराणां ख्यातानि।

Quince mil (relatos o unidades) acerca de los Kinnara son tenidos por célebres.

Verse 11

तत्र देवदत्तचन्द्रादयो राजानः।

Allí se mencionan reyes como Devadatta y Candra (y otros).

Verse 12

पञ्चदशकिन्नराणां गर्विताः

Se describen quince grupos de Kinnaras como orgullosos.

Verse 13

तानि सौवर्णानि बिलप्रवेशनानि च पुराणि

Esas son antiguas entradas de cueva, de apariencia dorada.

Verse 14

चन्द्रोदये च पर्वतवरे नागानामधिवासः

Y en la excelsa montaña llamada Candrodaya está la morada de los Nāgas.

Verse 15

ते च बिलप्रवेशाः बिलेṣu वैनतेयविषयावर्त्तिनो व्यवस्थितानुरागे च दानवेन्द्रा व्यवस्थिताः

Y esas entradas de cueva—dentro de las cuevas—están situadas en regiones vinculadas con Vainateya; y, en mutuo afecto, los señores de los Dānavas quedan establecidos allí.

Verse 16

वेणुमत्यपि विद्याधरपुरत्रयं

Y también está Veṇumatī, y la tríada de ciudades de los Vidyādharas.

Verse 17

त्रिंशद् योजनशतविस्तीर्णमेकैकं तावदायतम्

Cada una se extiende a lo ancho hasta cien yojanas, y su longitud es de esa misma medida—treinta en total.

Verse 18

उलूकरोमशमहावेत्रादयश्च राजानो विद्याधराणाम्

Ulūkaromaśa, Mahāvetra y otros son reyes entre los Vidyādharas.

Verse 19

एकैक्ये च शैलराजनि स्वयमेव गरुडो व्यवस्थितः

Y en cada monte-rey, el propio Garuḍa está apostado.

Verse 20

कुञ्जरे तु पर्वतवरे नित्यं पशुपतिः स्थितः

Pero en Kuñjara, la montaña excelsa, Paśupati mora eternamente.

Verse 21

वृषभाङ्को महादेवः शङ्करो योगिनां वरः । अनेकगणभूतकोटिसहस्रवारो भगवान् अनादिपुरुषो व्यवस्थितः ॥

Mahādeva—Śaṅkara, señalado por el toro y el más excelso entre los yoguis—permanece como el Bienaventurado, el Purusha sin comienzo, rodeado por incontables miles de huestes de gaṇas y bhūtas.

Verse 22

वसुधारे च पुष्पवतां वसूनां च समावासः ।

En Vasudhārā se halla también la morada de los Puṣpavat y de los Vasus.

Verse 23

वसुधारारत्नधारयोर्मूर्ध्नि अष्टौ सप्त च संख्यया ।

En la cumbre (mūrdhan) de Vasudhārā y Ratnadhārā hay grupos contados como ocho y siete.

Verse 24

पुराणि वसुसप्तर्षीणां चेति ।

Y hay antiguos asentamientos vinculados a los Vasus y a los Siete Sabios (Saptarṣis), así se dice.

Verse 25

एकशृङ्गे च पर्वतोत्तमे प्रजापतेः स्थानं चतुर्वक्त्रस्य ब्रह्मणः ।

Y en Ekaśṛṅga, la excelsa montaña, está el asiento de Prajāpati: Brahmā, el de cuatro rostros.

Verse 26

गजपर्वते च महाभूतपरिवृता स्वयमेव भगवती तिष्ठति ।

Y en Gajaparvata, la misma Bhagavatī mora, rodeada por los grandes elementos (mahābhūtas).

Verse 27

वसुधारे च पर्वतवरे मुनिसिद्धविद्याधराणामायतनम् ।

Y en Vasudhārā, sobre la montaña excelsa, se halla la morada de los munis, los Siddhas y los Vidyādharas.

Verse 28

चतुराशीत्यपरपुर्यो महाप्राकारतोरणाः ।

Hay otras ochenta y cuatro ciudades, provistas de grandes murallas y pórticos de entrada.

Verse 29

तत्र चानेकपर्वता नाम गन्धर्वा युद्धशालिनो वसन्ति ।

Allí moran los Gandharvas llamados Anekaparvatā, célebres por su destreza en la batalla.

Verse 30

तेषां चाधिपतिर्देवो राजराजैकपिङ्गलः ।

Y su soberano es el ser divino llamado Rājarājaikapiṅgala.

Verse 31

सुरराक्षसाः पञ्चकूटे दानवाः शतशृङ्गे यक्षाणां पुरशतम् ।

En Pañcakūṭa están los Suras y los Rākṣasas; en Śataśṛṅga están los Dānavas; y para los Yakṣas hay cien ciudades.

Verse 32

ताम्राभे तक्षकस्य पुरशतम्॥

En la cumbre llamada Tāmābha hay cien ciudadelas de Takṣaka.

Verse 33

विशाखपर्वते गुहस्यायतनम्॥

En el monte Viśākha está el santuario (āyatana) de Guha.

Verse 34

श्वेतोदये गिरिवरे महागन्धर्वभवनम्॥

En Śvetodaya, la excelsa montaña, está la gran morada de los Gandharvas.

Verse 35

हरिकूटे हरिर्देवः॥

En Harikūṭa está Hari, la deidad.

Verse 36

कुमुदे किन्नरावासः॥

En la cumbre llamada Kumuda está la morada de los Kinnaras.

Verse 37

अञ्जने महोरगाः॥

En Añjana moran las grandes serpientes (Mahoragas).

Verse 38

सहस्रशिखरे च दैत्यानामुग्रकर्मिणामावासः॥

Y en Sahasraśikhara está la morada de los Daityas, feroces en sus actos.

Verse 39

पुराणां सहस्रमेकं हेममालिनां मुकुटे पन्नप्रपक्षे पर्वतवरे चत्वार्यायतनानि तु॥

Hay mil y una ciudadelas antiguas; y en Mukuṭa, en Pannaprapakṣa y en la excelsa montaña hay, en verdad, cuatro santuarios—pertenecientes a los Hemamālins.

Verse 40

एवं मेरुपर्वतेषु देवानामधिवासः॥

Así, en las montañas de Meru está la morada de los dioses.

Verse 41

मर्यादापर्वते देवकूटे पुरविन्यासः कीर्त्यते॥

En la montaña limítrofe, Devakūṭa, se describe la disposición de las ciudades.

Verse 42

तस्योपरि योजनशतं गरुडस्य जातं क्षेत्रम्।

Por encima de ello se halla una franja sagrada que se extiende cien yojanas, asociada con Garuḍa.

Verse 43

तस्यैव पार्श्वतस्त्रिंशद्योहनविस्तीर्णाश्चत्वारिंशदायताः सप्तगन्धर्वनगराः।

A lo largo de su mismo flanco se hallan siete ciudades de los Gandharvas, cada una de treinta yojanas de anchura y cuarenta de longitud.

Verse 44

आग्नेयाश्च नाम्ना गन्धर्वातिबलिनः।

Se les llama Āgneyas, y los Gandharvas de allí son extraordinariamente poderosos.

Verse 45

तत्र चान्यत् त्रिंशद्योहनमण्डलं पुरं सैंहिकेयानाम्।

Allí, además, hay otra ciudad que forma un circuito de treinta yojanas, perteneciente a los Saiṃhikeyas.

Verse 46

तत्र च देवर्षिचरितानि देवकूटे दृश्यन्ते।

Allí, en Devakūṭa, se contemplan las hazañas de los sabios divinos (devarṣis), como si estuvieran manifiestas.

Verse 47

पुरं च कालकेयानां तत्रैव।

Y allí mismo se halla una ciudad de los Kālakeya.

Verse 48

तथा चान्तरतटेऽन्ये सुनान्नाम तस्यैव दक्षिणे त्रिंशद्योहनविस्तृतं द्विषष्टियोजनायामं पुरं कामरूपिणां दृप्तानां मध्यमे च तस्य हेमकूटे महादेवस्य न्यग्रोधः।

Asimismo, en la ribera interior hay otros, llamados Sunān; y al sur de esa misma región hay una ciudad de los orgullosos Kāmārūpiṇs, de treinta yojanas de anchura y sesenta y dos yojanas de longitud. Y en medio de ella, sobre Hemakūṭa, se alza el baniano (nyagrodha) de Mahādeva.

Verse 49

अथातः कैलासवर्णको भवति।

Ahora, por tanto, comienza la descripción de Kailāsa.

Verse 50

कैलासस्य तटे योजनशतमायामवस्तृतं भुवनमालाभिव्याप्तम्।

En la ladera de Kailāsa se extiende una región de cien yojanas de longitud, impregnada por una disposición en forma de guirnalda de mundos (o moradas).

Verse 51

तस्याश्च मध्ये सभा।

Y en su centro hay una sala de asamblea.

Verse 52

तत्र च तत्पुष्करं नाम विमानं तिष्ठति।

Allí se alza un vimāna celestial llamado Tatpuṣkara.

Verse 53

धनदस्य च तद्विमानमधिवासश्च।

Y ese mismo vimāna es también la morada y el palacio celestial de Dhanada (Kubera).

Verse 54

तत्र पद्ममहापद्ममकरकच्छपकुमुदशङ्खनीलनन्दमहानिधयः प्रतिवसन्ति।

Allí moran los grandes tesoros: Padma, Mahāpadma, Makara, Kacchapa, Kumuda, Śaṅkha, Nīla, Nanda y Mahānidhi.

Verse 55

तत्र चन्द्रादीनां लोकपालानामावासः।

Allí está la morada de los Lokapāla, los guardianes del mundo, comenzando por Candra (la Luna).

Verse 56

तत्र च मन्दाकिनी नाम नदी।

Allí hay un río llamado Mandākinī.

Verse 57

तथा कनकमन्दा मन्दा चेति नामभिः सरितः।

Asimismo, hay ríos que llevan los nombres de Kanakamandā y Mandā.

Verse 58

तत्रान्या अपि नद्यः सन्ति।

Allí también hay otros ríos.

Verse 59

पूर्वपार्श्वे च शतयोजनमायामास्त्रिंशद्योजनविस्तृता दशगन्धर्वपुर्यः तासु च सकुबाहुहरिकेशचित्रसेनादयो राजानः।

En el lado oriental hay diez ciudades de los Gandharvas, cada una de cien yojanas de largo y treinta yojanas de ancho; y en ellas reinan reyes como Sakubāhu, Harikeśa y Citrasena.

Verse 60

तस्यैव च पश्चिमकूटे अशीतियोजनायामं चत्वारिंशद्विस्तृतमेकैकं यक्षनगरम्।

Y en su cumbre occidental, cada ciudad de los Yakṣas tiene ochenta yojanas de largo y cuarenta de ancho.

Verse 61

तेषु च महामालिसुनेत्रचक्रादयो नायकाः।

Y entre ellos hay caudillos como Mahāmāli, Sunetra y Cakra.

Verse 62

तस्यैव दक्षिणे पार्श्वे कुञ्जदरीषु गुहासु समुद्राः समुद्रं यावत्किन्नराणां पुरशतम्॥

En su flanco meridional, entre arboledas, valles y cuevas, hay aguas que se extienden hasta el océano; y allí se halla un conjunto de cien ciudades de los Kinnaras.

Verse 63

तेषु च द्रुमसुग्रीवादिभगदत्तप्रमुखं राजशतम्॥

Y entre ellos hay cien reyes, encabezados por Bhagdatta y otros como Drumasugrīva.

Verse 64

तत्र च रुद्रस्योमया सार्द्धं विवाहः संवृत्तः॥

Allí tuvo lugar el sagrado matrimonio de Rudra con Umā.

Verse 65

तपश्च कृतवती गौरी॥

Y Gaurī practicó austeridades (tapas) con firmeza.

Verse 66

किरातरूपिणा च रुद्रेण स्थितम्॥

Y aquel lugar estuvo ocupado/presente por Rudra en la forma de Kirāta (cazador).

Verse 67

तत्रैव तत्र स्थितेन सोमेन शङ्करेण जम्बूद्वीपावलोकनं कृतम्॥

Allí mismo, Śaṅkara—Soma, permaneciendo en ese mismo lugar, realizó la observación (reconocimiento) de Jambūdvīpa.

Verse 68

तत्र चानेककिन्नरगन्धर्वोपगीतमुमावनं नामाप्सरोभिरनेकपुष्पलतावल्लीभिरुपेतम्॥

Y allí hay una arboleda llamada Umā-vana, cantada por muchos Kinnaras y Gandharvas, y adornada por Apsaras y por numerosas enredaderas y lianas floridas.

Verse 69

यत्र भगवता महेश्वरेणार्द्धनारीनरवपुः प्राप्तम्॥

Allí, el venerable Maheśvara alcanzó la forma cuyo cuerpo es mitad mujer y mitad varón.

Verse 70

तत्र च कार्त्तिकेयस्य शरद्वनम्॥

Y allí está Śaradvana, el bosque de juncos/hierbas de Kārttikeya.

Verse 71

पुष्पचित्रक्रौञ्चयोर्मध्ये कार्त्तिकेयाभिषेकः कृतः तस्य च पूर्वतटे सिद्धमुनिगणावासः कलापग्रामो नाम॥

Entre Puṣpacitra y Krauñca se realizó el abhiṣeka (unción consagratoria) de Kārttikeya; y en su ribera oriental está la morada de grupos de munis consumados, llamada Kalāpagrāma.

Verse 72

तथा च मार्कण्डेयवसिष्ठपराशरनलविश्वामित्रोद्दालकादीनां महर्षीणामनेकानि सहस्राण्याश्रमाणां हि भवति ।

Asimismo, en verdad existen muchos miles de ermitas pertenecientes a los grandes sabios—como Mārkaṇḍeya, Vasiṣṭha, Parāśara, Nala, Viśvāmitra, Uddālaka y otros.

Verse 73

तथा च पश्चिमस्याचलेन्द्रस्य निषधस्य भागं शृणुत ।

Asimismo, escucha ahora la porción de Niṣadha, el soberano de las montañas, en su lado occidental.

Verse 74

तस्य च मध्यमकूटे विष्ण्वायतनं महादेवस्य ।

Y en su cumbre central hay un santuario de Viṣṇu y (también) de Mahādeva.

Verse 75

तस्यैवोत्तरतटे त्रिंशद्योजनविस्तृतं महत्पुरं लम्बाख्यातं राक्षसानाम् ।

En su ribera septentrional hay una gran ciudad, extendida por treinta yojanas, llamada Lambā, perteneciente a los Rākṣasas.

Verse 76

तस्यैव दक्षिणे पार्श्वे बिलप्रवेशनगरम् ।

En su flanco meridional está la ciudad llamada Bilapraveśa («Entrada de la cueva»).

Verse 77

प्रभेदकस्य पश्चिमेन देवदानवसिद्धादीनां पुराणि ।

Al oeste de Prabhedaka se hallan las ciudades antiguas de los Deva, los Dānava, los Siddha y otros seres.

Verse 78

तस्य गिरिमूर्ध्नि महती सोमशिला तिष्ठति ।

En la cumbre de aquella montaña se alza una gran piedra llamada Somāśilā.

Verse 79

तस्यां च पर्वणि सोमः स्वयमेवावतारति ।

Y sobre esa piedra, en los días de parvan (observancias sagradas), Soma mismo desciende por su propia voluntad.

Verse 80

तस्यैवोत्तरपार्श्वे त्रिकूटं नाम ।

En su ladera septentrional hay un pico llamado Trikūṭa.

Verse 81

तत्र ब्रह्मा तिष्ठति क्वचित् ।

Allí mora Brahmā—en ciertos momentos (o en un lugar determinado).

Verse 82

तथा च वह्न्यायतनम् ।

Y asimismo, existe un āyatana, un santuario asociado a Agni (Vahni).

Verse 83

मूर्त्तिमान् वह्निरुपास्यते देवैः ।

Vahni (Agni), dotado de forma manifiesta, es venerado por los dioses.

Verse 84

उत्तरे च शृङ्गाख्ये पर्वतवरे देवतानामायतनानि ।

Y al norte, en la excelente montaña llamada Śṛṅga, se hallan los santuarios de las deidades.

Verse 85

पूर्वे नारायणस्यायतनम् ।

Al oriente está el santuario de Nārāyaṇa.

Verse 86

मध्ये ब्रह्मणः ।

En el centro está el santuario de Brahmā.

Verse 87

शङ्करस्य पश्चिमे ।

Al occidente se halla el santuario de Śaṅkara.

Verse 88

तत्र च यक्षादीनां केचित् पुराणि तस्य चोत्तरतीरे जातुचे महापर्वते त्रिंशद्योजनमण्डलं नन्दजलं नाम सरस् तत्र नन्दो नाम नागराजा वसति शतशीर्षप्रचण्ड इति ।

Y allí se relatan algunos antiguos relatos acerca de los Yakṣas y otros; y en su ribera septentrional, en la gran montaña llamada Jātuca, hay un lago llamado Nandajala, que se extiende en un circuito de treinta yojanas. Allí mora un rey de los Nāgas llamado Nanda, descrito como “feroz, de cien cabezas”.

Verse 89

इत्येतेऽष्टौ देवपर्वता विज्ञेयाः ।

Así, estos ocho han de entenderse como los “montes divinos” (devaparvatas).

Verse 90

तेनानुक्रमेण हेमरजतरत्नवैडूर्यमाणः शिलाहिङ्गुलादिवर्णाः ।

Según esa secuencia, (son) de los colores del oro, la plata, las gemas, el berilo (vaiḍūrya), el cristal (māṇa), la piedra, el bermellón (hiṅgula) y otros semejantes.

Verse 91

इयं च पृथ्वी लक्षकोटिशतानेकसंख्यातानां पूर्णा तेषु च सिद्धविद्याधराणां निलयाः ते च मेरोः पार्श्वतः केसरवलयालवालं सिद्धलोक इति कीर्त्यते ।

Y esta tierra está colmada de seres cuyo número se cuenta en muchos cientos de lakṣas y koṭis; y entre ellos se hallan las moradas de los Siddhas y los Vidyādharas. Y aquella región, en el flanco del Meru—como una cuenca y un anillo envolvente a modo de filamentos—es celebrada con el nombre de “Siddhaloka”.

Verse 92

इयं पृथ्वी पद्माकारेण व्यवस्थिताः

Esta Tierra está dispuesta con la forma de un loto.

Verse 93

एष च सर्वपुराणेषु क्रमः सामान्यतः प्रतिपाद्यते ।

Y esta secuencia se expone, por lo general, en todos los Purāṇas.

Verse 94

८

Marca numérica «8»; probablemente un vestigio de copia o edición.