Adhyaya 50: The Procedure for the Dharaṇī Vow (Kārtika Dvādaśī Observance)

Verse 1

दुर्वासा उवाच । गत्वा तु पुष्करं तीर्थमगस्त्यो मुनिपुङ्गवः । कार्तिक्यामाजगामाशु पुनर्भद्राश्वमन्दिरम् ॥ ५०.१ ॥

Durvāsā dijo: «Agastya, el más eminente entre los sabios, fue al tīrtha de Puṣkara; y en el mes de Kārtika regresó pronto, de nuevo, al santuario (mandira) de Bhadrāśva».

Verse 2

तमागतं मुनिं प्रेक्ष्य राजा परमधार्मिकः । अर्घपाद्यादिभिः पूज्य कृतासनपरिग्रहम् । उवाच हर्षितो राजा तमृषिं संहितव्रतम् ॥ ५०.२ ॥

Al ver al muni que había llegado, el rey—sumamente dedicado al dharma—lo honró con ofrendas como el arghya y el agua para lavar los pies; y, tras disponer un asiento y recibirlo con la debida hospitalidad, el rey, lleno de gozo, se dirigió a aquel ṛṣi de votos bien disciplinados y firmes.

Verse 3

राजोवाच । भगवन् कथितं पूर्वं त्वया ऋषिवरोत्तम । द्वादश्याश्वयुजे मासि विधानं तत् कृतं मया । इदानीं कार्तिके मासि यत् स्यात् पुण्यं वदस्व मे ॥ ५०.३ ॥

El rey dijo: «Oh Bienaventurado, oh el mejor de los sabios, antes me explicaste el rito prescrito para la Dvādaśī del mes de Āśvayuja, y yo lo he cumplido. Ahora, en el mes de Kārtika, dime qué mérito sagrado se obtiene».

Verse 4

अगस्त्य उवाच । शृणु राजन् महाबाहो कार्तिके मासि द्वादशीम् । उपोष्य विधिना येन यच्चास्याः प्राप्यते फलम् ॥ ५०.४ ॥

Agastya dijo: «Escucha, oh rey de poderosos brazos, acerca de la Dvādaśī del mes de Kārtika: cómo se guarda el ayuno conforme al rito, y qué fruto se obtiene de esta observancia».

Verse 5

प्राग्विधानॆन संकल्प्य तद्वत् स्नानं तु कारयेत् । विभुमेवर्चयेद् देवं नारायणमकल्मषम् ॥ ५०.५ ॥

Habiendo formulado el saṅkalpa conforme al rito previo prescrito, debe realizarse el baño del mismo modo; y luego ha de adorarse únicamente al Señor supremo, Nārāyaṇa, el inmaculado.

Verse 6

नमः सहस्रशिरसे शिरः सम्पूजयेद्धरेः । पुरुषायेति च भुजौ कण्ठं वै विश्वरूपिणे । ज्ञानास्त्रायेति चास्त्राणि श्रीवत्साय तथा उरः ॥ ५०.६ ॥

Debe venerarse la cabeza de Hari con la fórmula «¡Salve al de mil cabezas!» (namaḥ sahasraśirase); los brazos con «al Puruṣa» (puruṣāya); la garganta con «al de forma universal» (viśvarūpiṇe); las armas con «al arma del conocimiento» (jñānāstrāya); y asimismo el pecho con «a Śrīvatsa» (śrīvatsāya).

Verse 7

जगद्ग्रसिष्णवे पूज्य उदरं दिव्यमूर्तये । कटिं सहस्रपादाय पादौ देवस्य पूजयेत् ॥ ५०.७ ॥

Debe adorarse el vientre de Aquel que abarca (o absorbe) el universo; la cintura de Aquel de forma divina; y los pies del Deva de Aquel que es llamado “de mil pies”.

Verse 8

अनुलोमेन देवेशं पूजयित्वा विचक्षणः । नमो दामोदरायेति सर्वाङ्गं पूजयेद्धरेः ॥ ५०.८ ॥

Habiendo adorado al Señor de los dioses en el orden debido, el practicante perspicaz debe venerar cada miembro de Hari, recitando: «Namo Dāmodarāya» (“Homenaje a Dāmodara”).

Verse 9

एवं सम्पूज्य विधिना तस्याग्रे चतुरो घटान् । स्थापयेद्रत्नगर्भांस्तु सितचन्दनचर्चितान् ॥ ५०.९ ॥

Así, tras haber rendido culto conforme al rito prescrito, deben colocarse ante Él cuatro vasijas, colmadas de contenidos preciosos y ungidas con sándalo blanco.

Verse 10

स्रग्दामबद्धग्रीवांस्तु सितवस्त्रावगुण्ठितान् । स्थापितान् ताम्रपात्रैस्तु तिलपूर्णैः सकाञ्चनैः ॥ ५०.१० ॥

Y aquellos (objetos), cuyos cuellos estaban ceñidos con guirnaldas y collares florales, velados con paño blanco, fueron dispuestos con recipientes de cobre llenos de sésamo, junto con oro.

Verse 11

चत्वारः सागराश्चैव कल्पिता राजसत्तम । तन्मध्ये प्राग्विधानॆन सौवर्णं स्थापयेद्धरिम् । योगीश्वरं योगनिद्रां चरन्तं पीतवाससम् ॥ ५०.११ ॥

«Oh el mejor de los reyes, en esta disposición se conciben cuatro océanos. En medio de ellos, conforme al rito indicado antes, debe instalarse a Hari forjado en oro: el Señor de los yoguis, que mora en el sueño yóguico, vestido con ropajes amarillos».

Verse 12

तमप्येवं तु सम्पूज्य जागरं तत्र कारयेत् । कुर्याच्च वैष्णवं यज्ञं यजेद् योगीश्वरं हरिम् ॥ ५०.१२ ॥

Habiéndolo honrado y venerado debidamente, dispóngase allí una vigilia; y cúmplase un sacrificio vaiṣṇava, adorando a Hari, Señor de los yoguis.

Verse 13

षोडशारे तथा चक्रे राजभिर्बहुभिः कृते । एवं कृत्वा प्रभाते तु ब्राह्मणाय च दापयेत् ॥ ५०.१३ ॥

Asimismo, cuando muchos reyes hayan hecho una rueda de dieciséis radios, tras prepararla así, al alba debe hacerse que sea entregada a un brāhmaṇa.

Verse 14

चत्वारः सागराः देयाश्चतुर्णां पञ्चमस्य ह । योगीश्वरं तु सम्पूर्णं दापयेत् प्रयतः शुचिः ॥ ५०.१४ ॥

Deben darse cuatro “océanos”; y, en verdad, para el “quinto” entre esos cuatro, una persona purificada y disciplinada debe hacer que se otorgue por completo el don del “Señor de los yoguis”.

Verse 15

वेदाध्ये तु समं दत्तं द्विगुणं तद्विदे तथा । आचार्ये पञ्चरात्राणां सहस्रगुणितं भवेत् ॥ ५०.१५ ॥

Un don dado a quien se dedica al estudio védico produce un mérito igual; dado a quien conoce verdaderamente ese Veda, produce el doble. Dado a un maestro de la tradición Pañcarātra, se dice que se multiplica por mil.

Verse 16

यस्त्विमं सरहस्यं तु समन्त्रं चोपपादयेत् । विधानं तस्य वै दत्तं कोटिकोटिगुणोत्तरम् ॥ ५०.१६ ॥

Pero quien transmita (o establezca) debidamente esta enseñanza, junto con su sentido secreto y con el mantra que la acompaña, recibe ciertamente el rito prescrito, con una excelencia multiplicada por crores sobre crores.

Verse 17

गुरवे सति यस्त्वन्यमाश्रयेत् पूजयेत् कुधीः । स दुर्गतिमवाप्नोति दत्तमस्य च निष्फलम् । प्रयत्नेन गुरौ पूर्वं पश्चादन्यस्य दापयेत् ॥ ५०.१७ ॥

Cuando el maestro está presente, el necio que, en vez de refugiarse en él, se acoge a otro y honra a ese otro, cae en la desdicha; y lo que se le da resulta estéril. Por ello, con diligencia, debe ofrecerse primero al guru y sólo después hacer ofrendas a otro.

Verse 18

अविद्यो वा सविद्यो वा गुरुरेव जनार्दनः । मार्गस्थो वाप्यमार्गस्थो गुरुरेव परा गतिः ॥ ५०.१८ ॥

Sea el maestro ignorante o erudito, el guru mismo es Janārdana. Esté en el camino o incluso fuera del camino, el guru mismo es el refugio y la meta suprema.

Verse 19

प्रतिपद्य गुरुं यस्तु मोहाद् विप्रतिपद्यते । स जन्मकोटि नरके पच्यते पुरुषाधमः ॥ ५०.१९ ॥

Pero quien, tras haber aceptado al maestro, luego por engaño actúa en oposición, ese vil entre los hombres es dicho que arde en el infierno durante un crore de nacimientos.

Verse 20

एवं दत्त्वा विधानॆन द्वादश्यां विष्णुमर्च्य च । विप्राणां भोजनं कुर्याद् यथाशक्त्या सदक्षिणम् ॥ ५०.२० ॥

Así, habiendo dado la ofrenda conforme al rito y habiendo adorado a Viṣṇu en el día duodécimo (Dvādaśī), debe disponerse una comida para los brahmanes eruditos, junto con la dakṣiṇā, según la propia capacidad.

Verse 21

धरणीव्रतमेतद्धि पुरा कृत्वा प्रजापतिः । प्रजापत्यं तथा लेभे मुक्तिं ब्रह्म च शाश्वतम् ॥ ५०.२१ ॥

Pues en tiempos antiguos, al realizar este Dharaṇī-vrata, Prajāpati obtuvo el estado llamado Prajāpatya; y asimismo alcanzó la liberación y el Brahman eterno.

Verse 22

युवनाश्वोऽपि राजर्षिरनेन विधिना पुरा । मन्धातारं सुतं लेभे परं ब्रह्म च शाश्वतम् ॥ ५०.२२ ॥

En tiempos antiguos, el sabio real Yuvanāśva también—por este mismo método prescrito—obtuvo al hijo Māndhātṛ y alcanzó asimismo al Brahman supremo y eterno.

Verse 23

तथा च हैहयो राजा कृतवीर्यो नराधिपः । कार्त्तवीर्यं सुतं लेभे परं ब्रह्म च शाश्वतम् ॥ ५०.२३ ॥

Y así, el rey Haihaya Kṛtavīrya, soberano de los hombres, obtuvo un hijo llamado Kārttavīrya y (también) alcanzó el Brahman supremo y eterno.

Verse 24

शकुन्तला अप्येवमेव तपश्चीर्त्वा महामुने । लेभे शाकुन्तलं पुत्रं दौष्यन्तिं चक्रवर्तिनम् ॥ ५०.२४ ॥

Oh gran sabio, Śakuntalā igualmente, tras practicar la austeridad de este mismo modo, obtuvo un hijo: Śākuntala, el Daurṣyanti, un soberano universal (cakravartin).

Verse 25

तथा पौराणराजानो वेदोक्ताश्चक्रवर्तिनः । अनेन विधिना प्राप्ताश्चक्रवर्तित्वमुत्तमम् ॥ ५०.२५ ॥

Asimismo, los reyes puránicos—los que en el Veda son descritos como cakravartins—alcanzaron, por este procedimiento prescrito, el estado supremo de cakravartin.

Verse 26

धरण्याऽपि पाताले मग्नया चरितं पुरा । व्रतमेतत् ततो नाम्ना धरणीव्रतमुत्तमम् ॥ ५०.२६ ॥

Este voto sagrado (vrata) está ligado al antiguo relato de la Tierra (Dharaṇī) cuando se hundió en Pātāla; por ello, por su nombre, se conoce como el excelente “Dharaṇī-vrata”.

Verse 27

समाप्तेऽस्मिन् धरा देवी हरिणा क्रोधरूपिणा । उद्धृता अद्यापि तुष्टेन स्थापिताऽ नौरिवाम्भसि ॥ ५०.२७ ॥

Concluido este episodio, la diosa Tierra fue alzada por Hari en su forma airada; y aun hoy, satisfecho, la ha establecido en su lugar, como una barca sobre las aguas.

Verse 28

धरणीव्रतमेतद्धि कीर्तितं ते मया मुने । य इदं शृणुयाद् भक्त्या यश्च कुर्यान्नरोत्तमः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् ॥ ५०.२८ ॥

Oh sabio, así te he proclamado este voto llamado Dharāṇī-vrata. Quien lo escuche con devoción, y quien—siendo un hombre noble—lo practique, queda libre de todo pecado y alcanza el sāyujya, la íntima unión con Viṣṇu.