Adhyaya 44: The Vaiśākha Bright-Twelfth Observance: Worship of Hari as Jāmadagnya and Its Fruits

Verse 1

दुर्वासा उवाच । वैशाखेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । तद्वत् स्नानादिकं कृत्वा ततो देवालयं व्रजेत् ॥ ४४.१ ॥

Dijo Durvāsā: «También en el mes de Vaiśākha, tras formular así el saṅkalpa conforme al rito prescrito, el hombre debe realizar el baño y las observancias afines del mismo modo; después, que vaya al templo».

Verse 2

तत्राराध्य हरिं भक्त्या एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः । जामदग्न्याय पादौ तु उदरं सर्वधारिणे । मधुसूदनायेति कटिमुरः श्रीवत्सधारिणे ॥ ४४.२ ॥

Allí, el practicante perspicaz debe adorar a Hari con devoción mediante estos mantras: recitando “a Jāmadagnya” para los pies; “al que todo lo sostiene” para el vientre; y “a Madhusūdana” para la cintura y el pecho—al Portador del signo de Śrīvatsa.

Verse 3

क्षत्रान्तकाय च भुजौ मणिकण्ठाय कण्ठकम् । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु शिरो ब्रह्माण्डधारिणे ॥ ४४.३ ॥

Y (así) asigna los brazos a Kṣatrāntaka, el adorno del cuello a Maṇikaṇṭha; y, por sus propios nombres, la caracola y el disco; y la cabeza al Portador del huevo cósmico (brahmāṇḍa).

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य स्थगितं तद्वद् वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ॥ ४४.४ ॥

Habiendo realizado así la adoración, el sabio, como antes, debe colocar un cántaro de agua delante; y éste, del mismo modo, ha de quedar cubierto y envuelto con un par de paños.

Verse 5

वैणवेन तु पात्रेण तस्मिन् संस्थापयेद्धरिम् । जामदग्न्येति विख्यातं नाम्ना क्लेशविनाशनम् ॥ ४४.५ ॥

Luego, usando un recipiente vaiṣṇava, debe instalarse a Hari en él—Hari, célebre con el nombre “Jāmadagnya”, nombre que se describe como destructor de las aflicciones (kleśas).

Verse 6

दक्षिणे परशुं हस्ते तस्य देवस्य कारयेत् । सर्वगन्धैश्च सम्पूज्य पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ४४.६ ॥

En la mano derecha de esa deidad debe hacerse un hacha (paraśu); y, tras rendirle culto debidamente con toda clase de fragancias, (debe adorársele también) con muchas variedades de flores auspiciosas.

Verse 7

ततस्तस्याग्रतः कुर्याज्जागरं भक्तिमान्नरः । प्रभाते विमले सूर्ये ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं नियमयुक्तस्य यत्फलं तन्निबोध मे ॥ ४४.७ ॥

Luego, el devoto debe velar en su presencia. Al amanecer, cuando el sol está claro y puro, debe ofrecer (la ofrenda) a un brāhmaṇa. Ahora aprende de mí cuál es el fruto que alcanza quien se disciplina con tales observancias.

Verse 8

आसीद् राजा महाभागो वीरसेनो महाबलः । अपुत्रः स पुरा तीव्रं तपस्तेपे महौजसा ॥ ४४.८ ॥

Hubo una vez un rey muy afortunado y de gran poder, llamado Vīrasena. Antaño, al no tener hijo, practicó una austeridad intensa con gran vigor espiritual.

Verse 9

चरस्तत्तपो घोरं याज्ञवल्क्यो महामुनिः । आजगाम महायोगी तं दृष्ट्वा नातिदूरतः ॥ ४४.९ ॥

Mientras Yājñavalkya, el gran sabio, estaba entregado a esa feroz austeridad, se acercó un gran yogui; al verlo desde no muy lejos, se aproximó.

Verse 10

तमायान्तमथो दृष्ट्वा ऋषिं परमवर्चसम् । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजाभ्युत्थानमाकरॊत् ॥ ४४.१० ॥

Entonces, al ver que se acercaba el ṛṣi de resplandor supremo, el rey, con las manos juntas en reverencia, se levantó para recibirlo con honor.

Verse 11

स पूजितो मुनिः प्राह किमर्थं तप्यते तपः । राजन् कथय धर्मज्ञ किं ते कार्यं विवक्षितम् ॥ ४४.११ ॥

Habiendo sido debidamente honrado, el sabio dijo: “¿Con qué propósito se realiza esta austeridad? Oh rey, conocedor del dharma, habla: ¿qué asunto deseas exponer?”

Verse 12

राजोवाच । अपुत्रोऽहं महाभाग नास्ति मे पुत्रसन्ततिः । तेन मे तप आस्थाय क्रिष्यते स्वतनुर्द्विज ॥ ४४.१२ ॥

El rey dijo: «Oh afortunado, estoy sin hijo; no hay para mí descendencia de hijos. Por ello, al emprender austeridades, mi propio cuerpo, oh dos veces nacido, se va consumiendo».

Verse 13

याज्ञवल्क्य उवाच । अलं ते तपसाऽनेन महाक्लेशेन पार्थिव । अल्पायासेन ते पुत्रो भविष्यति न संशयः ॥ ४४.१३ ॥

Yājñavalkya dijo: «Basta ya de esta austeridad para ti, oh rey, con tan gran penuria. Con poco esfuerzo tendrás un hijo; no hay duda».

Verse 14

राजोवाच । कथं मे भविता पुत्रोऽल्पायासेन वै द्विज । एतन्मे कथय प्रीतो भगवन् प्रणतस्य ह ॥ ४४.१४ ॥

El rey dijo: «Oh dos veces nacido, ¿cómo me nacerá un hijo con poco esfuerzo? Dímelo, complacido, oh venerable señor, a mí que me he postrado en sumisión».

Verse 15

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन पार्थिवेन यशस्विना । आचख्यौ द्वादशीं चेमां वैशाखे सितपक्षजाम् ॥ ४४.१५ ॥

Durvāsā dijo: Así interpelado por aquel rey ilustre, el sabio explicó esta observancia de Dvādaśī, que cae en la quincena luminosa del mes de Vaiśākha.

Verse 16

स हि राजा विधानॆन पुत्रकामो विशेषतः । उपोष्य लब्धवान् पुत्रं नलं परमधार्मिकम् । योऽद्यापि कीर्त्यते लोके पुण्यश्लोको नरोत्तमः ॥ ४४.१६ ॥

Aquel rey, deseando especialmente un hijo, observó el rito prescrito y, tras ayunar, obtuvo un hijo, Nala, supremamente justo. Aún hoy es celebrado en el mundo como el mejor de los hombres, de fama noble nacida del mérito.

Verse 17

प्रासङ्गिकं फलं ह्येतद्गतस्यास्य महामुने । सुपुत्रो जायते वित्तविद्यावान्कान्तिरुत्तमा ॥ ४४.१७ ॥

Oh gran sabio, éste es en verdad un fruto accesorio para quien ha llegado allí (o ha seguido esta práctica): nace un buen hijo; se obtiene riqueza y saber; y surge un resplandor o belleza excelente.

Verse 18

इह जन्मनि किं चित्रं परलोके शृणुष्व मे । कल्पमेकं ब्रह्मलोके वसित्वाऽप्सरसां गणैः ॥ ४४.१८ ॥

¿Qué tiene de asombroso esta vida? Escucha de mí acerca del otro mundo: tras morar un solo kalpa en Brahmaloka, (se vive) entre las compañías de las apsaras.

Verse 19

क्रीडत्यन्ते पुनः सृष्टौ चक्रवर्ती भवेद् ध्रुवम् । त्रिंशत्यब्दसहस्राणि जीवते नात्र संशयः ॥ ४४.१९ ॥

Al final (de una era), cuando la creación surja de nuevo, él llegará sin duda a ser un cakravartin (soberano universal). Vivirá treinta mil años; de ello no hay duda.